Alasko: Malsamoj inter versioj

3 bitokojn forigis ,  antaŭ 1 monato
esperantigita parametro, uzo de ŝablono Lang-xx, formatigo de titoloj, +Bibliotekoj, kosmetikaj ŝanĝoj
(esperantigita parametro, uzo de ŝablono Lang-xx, formatigo de titoloj, +Bibliotekoj, kosmetikaj ŝanĝoj)
 
|AliĝoOrdo = 49
|Horzono = [[UTC-09:00]]/somere [[UTC-08:00]]<br />okcidente de 169° 30' Aleuta-Havaja Horzono: [[UTC-10:00]]/somere [[UTC-09:00]]
|Latitudo = 54°40'N ĝis 71°50'N
|Longitudo = 130°W ĝis 173°E
|Larĝeco = 1300
|Retejo = [http://www.state.ak.us state.ak.us]
}}
[[Dosiero:Nowitna river, gravel bar.jpg|thumbeta|Alaska pejzaĝo]]
'''Alasko''' ([[angla lingvo{{Lang-en|angle]] ''Alaska''}}) estas [[Usono|usona]] [[Subŝtatoj de Usono|ŝtato]] en la nordokcidenta ekstremaĵo de la usona okcidenta marbordo, ĝuste trans la Beringa Markolo de Azio. La kanada provinco de Brita Kolumbio kaj teritorio de Jukonio limas la ŝtaton oriente kaj sudoriente. Ia plej ekstrema okcidenta parto estas la insulo Attu, kaj ĝi havas maran landlimon kun Rusujo (Okcidenta Aŭtonoma Ĉukota) okcidente trans la Beringa Markolo. Norde estas la marĉoj Chukchi kaj Beaufort - sudaj partoj de la Arkta Oceano. La Pacifika Oceano kuŝas sude kaj sudokcidente. En interkonsento konata kiel Seward's Folly, Usono aĉetis Alaskon de la Rusa Imperio la 30-an de marto 1867 por 7,2 milionoj da usonaj dolaroj proksimume du cendoj por akreo ($ 4,74 / km2). La areo trapasis plurajn administrajn ŝanĝojn antaŭ ol organiziĝi kiel teritorio la 11-an de majo 1912. Asi estis akceptita kiel la 49a ŝtato de Usono la 3an de januaro 1959. [5]
 
Alasko estas vasta, geografie diversa senloĝantejo. Ĝia grandeco estas kvinono de la areo de ĉiuj aliaj ŝtatoj kune. Originale loĝis tie indiĝenaj popoloj. Rusiaj peltkomercistoj en la [[1740-aj jaroj]] trovis komercan valoron tie. [[Petrolo]] malkovriĝis en [[1968]] kaj, post konstruo de petroldukto en la sekva jardeko, petrolo fariĝis centraĵo de la ekonomio de la ŝtato.
 
== [[Etimologio]] ==
 
=== Proprieto de la Tera ===
Laŭ raporto de oktobro 1998 fare de la Oficejo de Landaj Administrado de Usono, ĉirkaŭ 65% de Alasko estas posedata kaj administrita de la usona federacia registaro kiel publikaj teroj, inkluzive amason da naciaj arbaroj, naciaj parkoj kaj naciaj naturaj rifuĝoj. El ili, la Oficejo de Terkultura Administrado administras 35 milionojn da hektaroj (87 milionoj da hektaroj), aŭ 23,8% de la ŝtato. La Arkta Nacia Faŭno-Rifuĝo estas administrita de la Fiŝa kaj Sovaĝa Vivo-Servo de Usono. I estas la plej granda rifuĝo de sovaĝa vivo en la mondo, kun ĉirkaŭ 6,5 milionoj da hektaroj. El la restanta teritorio, Alasko posedas 41 milionojn da hektaroj, kies rajto estas sub la Akto pri Ŝtato de Alasko. Parto de tiu teritorio estas foje cedita al organizitaj distriktoj, laŭ la laŭleĝaj dispozicioj apartenantaj al lastatempe formitaj komunumoj. Pli malgrandaj partoj estas rezervitaj por kamparaj subdividoj kaj aliaj loĝejoj-rilataj ŝancoj. Ĉi tiuj ne estas tre popularaj pro la ofte malproksimaj kaj senvojaj lokoj. La Universitato de Alasko, kiel landa subvencio-universitato, ankaŭ posedas gravan teron, kiun ĝi regas sendepende.18 milionoj da hektaroj estas posedataj de 12 regionaj, kaj dekoj da lokaj indiĝenaj kompanioj kreitaj laŭ la Alaska Native Claims Settlement Act (ANCSA) de 1971. Regiona Denaska korporacio Doyon, Limited ofte promocias kiel la plej granda privata terposedanto. En Alasko en reklamoj kaj aliaj komunikadoj. Provizioj de ANCSA permesanta al la korporacioj la terposedantojn vendotajn sur malferma merkato ekde 1991 estis nuligitaj antaŭ ol ili povus ekvalidi. Efektive, la korporacioj posedas titolon (inkluzive en multaj kazoj titolo de subtera surfaco, privilegio neita al individuoj de Alasko) sed ne povas vendi la teron. Individuaj indiĝenaj allotadoj povas esti kaj estas venditaj sur la malferma merkato, tamen.Diversaj privataj interesoj posedas la restantan landon, kun ĉirkaŭ unu procento de la ŝtato. Alasko estas, laŭ granda marĝeno, la ŝtato kun la plej malgranda procento de privata terposedado kiam indiĝenaj kompanioj estas ekskluditaj.
 
Laŭ raporto de oktobro 1998 fare de la Oficejo de Landaj Administrado de Usono, ĉirkaŭ 65% de Alasko estas posedata kaj administrita de la usona federacia registaro kiel publikaj teroj, inkluzive amason da naciaj arbaroj, naciaj parkoj kaj naciaj naturaj rifuĝoj. ] El ili, la Oficejo de Terkultura Administrado administras 35 milionojn da hektaroj (87 milionoj da hektaroj), aŭ 23,8% de la ŝtato. La Arkta Nacia Faŭno-Rifuĝo estas administrita de la Fiŝa kaj Sovaĝa Vivo-Servo de Usono. I estas la plej granda rifuĝo de sovaĝa vivo en la mondo, kun ĉirkaŭ 6,5 milionoj da hektaroj.
 
=== Geografiaj elementoj ===
* [[Alaska Golfo]]
* [[Cook Inlet]]
 
=== Setlejoj ===
 
* [[Barrow (Alasko)|Barrow]]
* [[Nome (Alasko)|Nome]]
* [[Whittier (Alasko)|Whittier]]
 
== Naturo ==
 
=== Klimato ===
La klimato en sudorienta Alasko estas mez-latitudo oceana klimato (Köppen-klimata klasifikado: Cfb) en la sudaj sekcioj kaj subarkta oceana klimato (Köppen Cfc) en la nordaj partoj. Ĉiujare, Sudoriento estas kaj la plej malseka kaj varmeta parto de Alasko kun pli mildaj temperaturoj vintre kaj altaj pluvoj dum la tuta jaro. Juneau averaĝas 130 cm de precipitaĵo jare, kaj Ketchikan averaĝas 380 cm. Ĉi tiu estas ankaŭ la sola regiono en Alasko, dum la meza tagtempa alta temperaturo superas la froston dum la vintraj monatoj.
 
== Eksteraj ligiloj ==
{{portaloPortalo|Nordameriko}}
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}}
 
{{Usonaj ŝtatoj}}
{{Bibliotekoj}}
168 199

redaktoj