Centra Ameriko: Malsamoj inter versioj

3 010 bitokojn aldonis ,  antaŭ 1 monato
Pli-malpli laŭ la hispana (https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Am%C3%A9rica_Central&oldid=138277680).
(Pli-malpli laŭ la hispana (https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Am%C3%A9rica_Central&oldid=138277680).)
*[[Klipertono]]
 
''Mezameriko''Diversaj estas,difinoj ĝenerale,de geografia termino, kaj ''"Centra Ameriko''," politikaekzistas. LaEn politika terminogeografio, ĝia plej malvasta senco celas la kvin mezamerikajn landojn, kiuj sendependiĝisapartenis deal la Regno[[Ĝenerala Kapitanio de Gvatemalo]] kaj sendependiĝis de [[Hispanio]] jeen la [[15-a de septembro]] de [[1821]]. Kiel moderna esprimoKutime, kelkfoje,ĝi ''Centra Ameriko''ankaŭ inkludas [[Panamo]]n kaj [[Belizo]]n. Por natura geografio, pli konvenas fiksi la limojn de Centra Ameriko pli maloftevaste, ĉe la [[BelizoTerkolo de Tehuantepeko|Tevantepeka Terkolo]]n. Proen ekonomiajMeksiko kaj politikajla bezonojRivero [[Atrato]] en Kolombio. [[Domingo]], plikvankam moderneĝi nek nature nek historie estas parto de Centra Ameriko, kiamnuntempe onipartoprenas parolasen strukturoj kiel la [[Sistemo pri ''Integrigo de Centra Ameriko'']] kaj la Traktato pri Libera Komerco inter Usono, oniCentra inkludasAmeriko, ankaŭkaj Domingo ([[DomingoCAFTA]]n).
 
En la geografia esprimo ''Mezameriko'' estas ofte inkludataj la [[Grandaj Antiloj]] ([[Kubo]], [[Jamajko]], [[Puerto-Riko]], kaj la [[Hispanjolo]]-[[Haitio]] kaj [[Domingo]]) plus kelkaj insuloj.
 
== Biodiverseco ==
[[Ekologio|Ekologie]] Centra Ameriko ege gravas, ĉar sur tiu ĉi malvasta regiono konsistanta el suda Meksiko kaj sep malgrandaj landoj troviĝas 11 % el la surtera totalo de [[specio]]j animalaj kaj vegetalaj. Ĝi estas neanstataŭebla trezoro de [[biodiverseco]]. Tial la [[organizaĵo]] [[Naturprotekto Internacie]] (angle : ''Conservation International'') indikis ĝin kiel [[biodiverseco-riĉaĵejo]]n. Centra Ameriko ankaŭ ampleksas la [[Centramerikaj pinaroj-kverkaroj|Centramerikajn pinarojn-kverkarojn]], kiu estas [[tutmondaj 200]]-regiono signita de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF).
 
== Politiko ==
 
La landoj de Centra Ameriko teorie estas [[Prezidenta respubliko|prezidentaj respublikoj]], krom [[Belizo]], kiu havas [[Parlamenta demokratio|parlamentan]] sistemon laŭ la brita modelo; tamen la la landoj plejparte havis ĥaosan politikan vivon inter la sendependiĝo de Hispanio kaj la nuntempo. Tio inkludis sangoplenajn diktaturojn, enlandajn militojn kaj aliajn perfortaĵojn organizitajn laŭ ideologiaj kriterioj, kie interbatalis armeoj aŭ naciaj gardistaroj kaj revoluciaj gerilistaroj.
 
* [[Gvatemala Enlanda Milito|Gvatemalo]] kaj [[Intercivitana Milito de Salvadoro|Salvadoro]] estis la landoj, kiuj plej suferis politikojn de vera ekstermo kontraŭ sektoroj de sia loĝantaro dum la enlandaj militoj de la 1970-aj y 1980-aj jaroj, kies vundoj ankoraŭ saniĝas.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.adnmundo.com/contenidos/politica/asesinan_candidatos_rigoberta_menchu_guatemala_elecciones_.html|titolo=http://www.adnmundo.com/contenidos/politica/asesinan_candidatos_rigoberta_menchu_guatemala_elecciones_.html }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.diariocolatino.com/es/20130213/nacionales/112687/%E2%80%9CEl-Salvador-est%C3%A1-madurando-y-va-por-el-camino-de-la-democracia%E2%80%9D-Luis-Narv%C3%A1ez.htm|titolo=http://www.diariocolatino.com/es/20130213/nacionales/112687/%E2%80%9CEl-Salvador-est%C3%A1-madurando-y-va-por-el-camino-de-la-democracia%E2%80%9D-Luis-Narv%C3%A1ez.htm|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130216074703/http://www.diariocolatino.com/es/20130213/nacionales/112687/%E2%80%9CEl-Salvador-est%C3%A1-madurando-y-va-por-el-camino-de-la-democracia%E2%80%9D-Luis-Narv%C3%A1ez.htm|arkivdato=16 de febrero de 2013}}</ref>
* [[Nikaragvo]] ankaŭ estis travivanta demokratiĝon kaj alkutimiĝon al kulturo de paco post enlandaj militoj, sed kun daŭraj suspektoj pri balotaj trompoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/home/fraude-colosal-en-elecciones-de-nicaragua-denuncia-ex-vicepresidente-sergio-ramirez_4659900-1|titolo=http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/home/fraude-colosal-en-elecciones-de-nicaragua-denuncia-ex-vicepresidente-sergio-ramirez_4659900-1}}</ref> Post [[2018]] ĝi suferas fortan socipolitikan krizon.
* [[Honduro]] ŝajnis esti stabiliganta sian demokration ĝis la puĉo, kiu eksigis la prezidanton Manuel Zelaya la [[28-a de junio|28-an de junio]] de [[2009]].
* [[Panamo]] estas demokratio post la usona invado, kiu finis la diktaturon de [[Manuel Antonio Noriega]] en 1989.
* [[Kostariko]] demokratiĝis pli frue ol la aliaj landoj de la regiono. Post la lasta enlanda milito, okazinta en 1948, ĝi abolis sian armeon, kio permisis trankvilan kaj pacan alternon je regopovo inter politikaj partioj.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|titolo=http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm }}</ref>
 
 
== Vidu ankaŭ ==
*[[Mezameriko]]
{{Portalo Biologio}}
* [[Nearktiso]]
* [[Neotropiso]]
 
== Referencoj ==
{{referencoj}}
 
==Eksteraj ligiloj==
734

redaktoj