La 13 martiroj de Arad: Malsamoj inter versioj

el la hungara
(el la hungara)
 
== La ekzekuto ==
<!--[[KépDosiero:Aradi_obeliszk.JPG|thumb|left|A vesztőhelyen 1881-ben felállított obeliszk]]
La generaloj (kaj la kolonelo) estis militkaptitaj fare de la rusoj post la [[kapitulaco de Világos]], kiuj - spite al iliaj promesoj - la kaptitojn transdoni post ioma hezitado al la aŭstroj.
 
Je zukazo de ĉefministro [[Felix Schwarzenberg]], kun interkonsento de [[Franco Jozefo]], la 13 hungaraj herooj estis starigitaj antaŭ militistaran juĝistaron, kiu juĝis ilin je ekzekutoLa juĝistaron gvidis juĝisto ''Karl Ernst'', la ekzekutojn firmigis la guberniestro de Hungario, [[Julius Jakob Haynau]]. Oni juĝis ĉiujn generalojn je pendigo (la auŝtroj promesis liberan formarŝon por Dessewffy antaŭ la kapitulaco). Haynau ŝanĝis la juĝon de ''Dessewffy, Ernő Kiss, Vilmos Lázár kaj József Schweidel'' al pafmorto. La ekzekutoj okazis intence la 6-an de oktobro, je la unua datreveno de murdo de [[Latour]] militistrara ministro.
 
La aŭstroj samtage ekzekutis en [[Budapest|Peŝto]] la grafon [[Lajos Batthyány]] iaman hungaran ĉefministron. Sur loko de la ekzekuto staras hodiaŭ la Batthyányi-lucerno kun eterna lumo.
{{redaktata}}
Krom la konataj martiroj, la aŭtsroj pendigis la [[22-an de aŭgusto]] la kolonelon [[Norbert Ormai]], pafekzekutis la [[25-an de oktobro]] la kolonelon [[Lajos Kazinczy]] (oni kelkfoje nomas lin la 14-a martiro de Arad). Oni ne ekzekutis la generalon [[János Lenkey]], ĉar li freneziĝis en la prizono. Li mortos post kelkaj monatoj en kazamato de Arad.
Előzőleg azonban már [[augusztus 22]]-én felakasztották [[Ormai Norbert]] ezredest, majd [[október 25]]-én agyonlőtték [[Kazinczy Lajos]] ezredest (őt emlegetik néha a 14. aradi vértanúként). [[Lenkey János]] tábornokot azért nem végezték ki, mert a börtönben megtébolyodott; ő néhány hónappal később az aradi kazamatában halt meg.
 
 
[[KépDosiero:Lázár Vilmos.jpg|right|thumb|Aradi vértanúk emlékműve, az [[aradi Szabadság-szobor]]]]
 
== Utcanevek, emlékművek ==
[[Október 6]]. nemzeti ünnep.
 
A nemzet emlékezete az aradi hősöket számos formában őrzi. [[Budapest]]en a [[Budapest XXI. kerülete|XXI. kerületben]] van ''Aradi vértanúk útja'', az [[Budapest V. kerülete|V. kerületben]] ''Október 6. utca'', és több nagyvárosban valamennyi vértanúról utcát neveztek el.
 
Emlékművük áll például [[Pusztavacs]]on.
 
La [[6-a de oktobro]] iĝis nacia memortago en Hungario, la nomojn de la martiroj portas multaj stratoj, monumentoj ktp..