Irana revolucio: Malsamoj inter versioj

1 bitokon forigis ,  antaŭ 13 jaroj
e
"Teherano" ĝustigita al "Tehrano"
e ("Teherano" ĝustigita al "Tehrano")
La revolucio estis kauzita de la malpopulareco de la Ŝaho, kiu regis [[Irano]]n jam de 1953. La Ŝaho estis vidata de multaj Irananoj kiel servisto de [[Usono]] kaj de la aliaj imperiismaj landoj, pro lia uzo de granda nombro de Usonaj militaj konsilantoj, lia diplomatia proksimeco al Usonaj posicioj, kaj lia politiko de okcidentigo kaj laikigo de la lando, kiu kontrastis kun ĝia [[Ŝijaisma]] Islama tradicio. Plue, lia registaro estis vidata kiel elitisma kaj korupciita, kaj aŭtoritarismo. Estis ĝenerala sento ke la mono kiu devenis de la vendado de nafto al aliaj landoj ne estis uzita por la bona de la plej multo de la popolo.
 
La revolucio mem estis farita de koalicio de islamaj, liberalaj kaj maldekstraj fortoj. La manifestacioj kontraŭ la registaro komencis en januaro 1978, kaj sekvis monatoj de malstabileco kaj perforto. Unu de la plej popularaj subtenantoj de la ribeloj estis la Ajatolo (Ŝiaisma religia gvidanto) Ruhollah Komeini, kiu vivis en ekzilo en [[Irako]]. En septembro, la iraka registaro forpelis lin pro premoj de la Irana registaro, kaj li fuĝis al [[Parizo]], de kie li daŭre incitis la ribelantoj. En oktobro ĝenerala striko preskaŭ paralizigis la ekonomio, kaj la 2an de decembro, du milionoj da homoj kolektiĝis en [[TeheranoTehrano]] por postuli la reveno de Khomeini kaj la fino de la regado de la Ŝaho.
 
Finfine, la 16an de januaro, la Ŝaho Pahlavi kaj la emperiestrino forlasis Iranon, pro la peto de la ĉef-ministro [[Bakhtiar]], kiu mem estis membro de la oposicio. Bakhtiar tui disigis la fi-faman sekurec-servon [[Savak]], liberigis politikaj malliberuloj, ordonis ke la armeo permesu manifestacioj, promesi liberajn elektojn, kaj invitis Khomeini reveni al Irano. Khomeini revenis al Irano la 1-an de februaro 1979, kaj pluraj milionoj da irananoj venis por saluti lin ĉe lia alveno. Khomeini tui diris ke li ne rekonis la registaro de Bhaktiar, kaj kreis propran registaron. Post kelkaj tagoj de batalado inter la du flankoj, la 11-an de septembro la revoluciuloj gainis, kaj transprenis ĉiuj registaraj konstruaĵoj. Nuntempe, la 11-an de februaro estas nacia festo en Irano. En marto, oni tenis nacian referendumon por decidi se Irano devis fariĝi "Islama Republiko". 98% de la voĉdonantoj voĉdonis favore. La proporcio da voĉdonantoj estis granda, kvankvam kelkaj komunismaj kaj liberalaj grupj boikotis la referendumon. En oktobro ls Ŝaho iris al Usono por ricevi kuracadon por lia kancero. Estis multe da kolero en Irano pro tio, kaj la 4-n de novembro grupo da Iranaj studentoj kiuj subtenis Khomeini okupis la Usona ambasadejo kaj prenis 52 hostaĝoj inter la Usonanoj kiuj laboris tie. Khomeini oficiale subtenis la movon de la studentoj. La Ŝaho mortis malpli ol unu jaro poste, sed la okupo de la ambasadejo daurigis. La hostaĵoj estis liberigitaj nur post 444 tagoj de mallibereco.
761

redaktoj