Praprusoj: Malsamoj inter versioj

147 bitokojn aldonis ,  antaŭ 12 jaroj
sen resumo de redaktoj
e (roboto aldono de: sl:Prusi)
Kiel ekzemplo menciiĝu kronika raporto pri unu el la tiel nomataj "praprusaj ekskursoj", kiujn en la fina fazo de la genocido la germana ordeno aranĝis por la amuzo de la germanlingva nobelaro:
 
<small>''"{{citaĵo|La aŭstra duko Albrecht dum la jaro 1377 kun 150 armeanoj ekas al praprusa ekskurso, ŝarĝita per armiloj sur ĉevaloj kaj armeaj ŝipoj. Ankaŭ la alta majstro de la ordeno kun siaj kortumanoj kaj armeo ekas kun amaso da armiloj kaj manĝaĵoj por tri semajnoj, ŝparante nek oron nek arĝenton, por doni honoron al la gasto. La armeo vojis tra neloĝata teritorio ĝis la rivereto ''Šešupė''. Tie jam kvar lignaj pontoj estis konstruitaj. La ŝipoj alvenis, kaj la remistoj laboris plenforte. Ĝis la vespero 30 000 soldatoj kun 610 armeaj ŝipoj estis ĉeestaj. Tri ĉevaloj kaj unu subulo dronis. Tiu armeo akompanis sian gaston al [[Ĵemajtio]]. Tie okazis nuptofesto, kaj amasis la gastoj. La armeo komencis dancon kun la paganoj, ke 60 el ili tuj murdiĝis. La vilaĝo iĝis ruĝa pro la ĉie bruligitaj domoj, kaj la aero flamis. Mi ne volintus esti la fianĉo. Kio doloris al ili, estis ĝojo por ni. La lando estis plena je homoj kaj aĵoj, por la kristanoj – gajno, por la paganoj – katastrofo, se oni mezuras la eventon per la pesilo de la milito. Kia entuziasmo estis! La paganoj ankaŭ nokte ne ĉesis fiere defendi sin, pikis, batis kaj pafis; ili kriis per laŭta voĉo kiel la sovaĝaj bestoj. Li mortpikis homojn, mortpafis ĉevalojn kaj poste provis fuĝi en la marĉojn. Tiel ili luktis la tutan nokton. Kiam mateniĝis, la armeo ekis, bruligis ĉion, kio restis, ke la aero ree brulis. Oni tiam vidis tre multajn virinojn kun po du infanoj ŝnure ligitaj al la korpo, unu antaŭe, unu malantaŭe, sur unu ĉevalo, rajdante nudpiede. La paganoj estis en mortotima agonio. Oni kaptis multajn, kunligis iliajn manojn kaj forkondukis ilin kiel ĉashundoj."''</small>}}
 
Jam la ordena kronikisto ''Simon Grunau'', dominikana monaĥo, skribe fiksigis 89 vortojn en la praprusa lingvo, kvankam oni akuzis al li, ke li ne komprenis ilin. Komence de la 16-a jarcento, kiam en Eŭropo ekaperis la [[luteranismo]], ankoraŭ ĉie en la regiono oni parolis prapruse. Ekde tiu tempo luteranaj pastroj serioze klopodis finfine kristanigi la popolon, kiu laŭ la kronikoj jam ekde 300 jaroj estis venkita, preskaŭ neniigita kaj la malmultaj restintoj formale "kristanigitaj". En 1545 la [[kateĥismo]] estis eldonita en la praprusa lingvo. Problemaj estis la malsamaj dialektoj – tiel ekzemple la vorto "urso" en malsamaj dialektoj estas "clokis", "klokijs", "tlokijs", "tlakis" respektive "meška". La historiisto ''J. S. Vater'' notis: <small>''"Ĉar la lingvo estis dividita en tiom da dialektoj, oni havis la ideon, el ĉiuj dialektoj kunmeti unu komunan, kiu estu same komprenebla al ĉiuj. Sed ĉar la rezulta lingvaĵo kontraŭe estis por ĉiuj nekomprenebla, oni dum la sama jaro tute trakonstruis la projekton kaj uzis kiel fundamenton la dialekton de la regiono Samlando, kiu estis la plej konata."'' </small>
{{citaĵo|Ĉar la lingvo estis dividita en tiom da dialektoj, oni havis la ideon, el ĉiuj dialektoj kunmeti unu komunan, kiu estu same komprenebla al ĉiuj. Sed ĉar la rezulta lingvaĵo kontraŭe estis por ĉiuj nekomprenebla, oni dum la sama jaro tute trakonstruis la projekton kaj uzis kiel fundamenton la dialekton de la regiono Samlando, kiu estis la plej konata.|J. S. Vater}}
 
=== Ekzemploj de lingvo ===
'''[[Patro nia]] laŭ Simon Grunau'''
* {{citaĵo|Nosen Theves, kur tu es Delbes,<br>
* Švic gesger thoves Vardes;<br>
* Penag mynys thove Mystalstibe;<br>
* Topes Pratres giriad Delbšisne, tade tymnes sennes Vorsiny;<br>
* Dodi momines an nose igdenas Magse;<br>
* Unde geitkas pamas numas muse Nozegun, kademas pametam nsson Pyrtainekans;<br>
* No vede numus panam Padomum;<br>
* Svalbadi mumes nevuse Layne. Jesus. Amen.|[[Patro nia]] laŭ Simon Grunau}}
 
* {{citaĵo|Theves nosen, kur tu es Delbes,<br>
'''Patro nia laŭ Simon Praetorius'''
* Šviš gesger thoves Vardes;<br>
* Theves nosen, kur tu es Delbes,
* Pena mynis thove Visvalstybe;<br>
* Šviš gesger thoves Vardes;
* Topes Patres gir iat Delbešisne, tade tymnes senjnes Vorsiny;<br>
* Pena mynis thove Visvalstybe;
* Anose igdenas Mayse dodi mums šon Dien;<br>
* Topes Patres gir iat Delbešisne, tade tymnes senjnes Vorsiny;
* Pamutale mums musu Nošegun, kademas pametan nouson Pyktainekans;<br>
* Anose igdenas Mayse dodi mums šon Dien;
* No vede numus panam Paadomam;<br>
* Pamutale mums musu Nošegun, kademas pametan nouson Pyktainekans;
'''Svalbadi numes ne vust Tayne.|Patro nia laŭ Simon Praetorius'''}}
* No vede numus panam Paadomam;
* Svalbadi numes ne vust Tayne.
 
En la pleja nordo de la teritorio ([[Skalvio]]) pro fuĝintoj el la litovaj regionoj [[Ĵemajtio]] kaj [[Aŭkŝtajtio]] ekestis propra dialekto, la tiel nomata praprusa-litova.
 
* {{citaĵo|Teve musu, kurs esi Danguje,<br>
'''Patro nia en norda praprusa dialekto''' (laŭ predikanto Hennig)
* Buk švenčamas Vardas tavo,<br>
* Teve musu, kurs esi Danguje,
* Ateik tavo Karalijste;<br>
* Buk švenčamas Vardas tavo,
* Buk tavo Valle kaip Daguje, taip ir an Zemes;<br>
* Ateik tavo Karalijste;
* Duna musu dieniška duk mums ir še Diena;<br>
* Buk tavo Valle kaip Daguje, taip ir an Zemes;
* Atleisk mums musu Kaltes, kaip mes atoeidzjam savo Kaltiems;<br>
* Duna musu dieniška duk mums ir še Diena;
* Ne vesk mus Pagundima;<br>
* Atleisk mums musu Kaltes, kaip mes atoeidzjam savo Kaltiems;
'''Bet gelbek mus nu Pikto.|Patro nia en norda praprusa dialekto''' (laŭ predikanto Hennig)}}
* Ne vesk mus Pagundima;
* Bet gelbek mus nu Pikto.
 
* Zeme tumsan medijan ({{citaĵo|Lando de malhelaj arbaroj,)<br>
'''Prusa kanto'''
* aiskun azzaran (de klaraj lagoj.)<br>
* Zeme tumsan medijan (Lando de malhelaj arbaroj,)
* diriu twaian laukan (Mi vidas de viaj kampoj)<br>
* aiskun azzaran (de klaraj lagoj.)
brilajn miraklojn.<br><br>
* diriu twaian laukan (Mi vidas de viaj kampoj)
* Druzai burai guba (Fortaj kamparanoj iras)<br>
* zwaigstans stebuklans (brilajn miraklojn.)
* pa kaikoplugei (malantaŭ la ĉevala plugo.)<br>
 
* kirsha platuns zamjins (Super larĝaj kampoj)<br>
* Druzai burai guba (Fortaj kamparanoj iras)
flugas birdoj.<br><br>
* pa kaikoplugei (malantaŭ la ĉevala plugo.)
Kaj la maroj muĝas<br>
* kirsha platuns zamjins (Super larĝaj kampoj)
* stans grimans kisnan (la kantojn de la tempo)<br>
* glaudia pepalei (flugas birdoj.)
* Braidei stalle kirdia (Alkoj staras kaj aŭskultas)<br>
 
tie en la eternon.|Prusa kanto|origina teksto=Zeme tumsan medijan<br>
* Bhe stos juros šalka (Kaj la maroj muĝas)
aiskun azzaran<br>
* stans grimans kisnan (la kantojn de la tempo)
diriu twaian laukan<br>
* Braidei stalle kirdia (Alkoj staras kaj aŭskultas)
* zwaigstans stebuklans (brilajn miraklojn.)<br><br>
* stvi en praboutskan (tie en la eternon.)
Druzai burai guba<br>
pa kaikoplugei<br>
kirsha platuns zamjins<br>
* glaudia pepalei (flugas birdoj.)<br><br>
* Bhe stos juros šalka (Kaj la maroj muĝas)<br>
stans grimans kisnan<br>
Braidei stalle kirdia<br>
* stvi en praboutskan (tie en la eternon.)}}
 
== Skribo de la praprusoj ==