Efezo: Malsamoj inter versioj

1 295 bitokojn aldonis ,  antaŭ 1 jaro
sen resumo de redaktoj
[[Dosiero:Efez, ulica Portowa - 24 wrzesnia 2011 r. SDC11959.jpg|eta|160px]]
[[Dosiero:Efez, Nike - 24 września 2011 r.SDC11918.jpg|eta|160px]]
'''Efezo''' aŭ '''Efeso'''<ref>[[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#Efezo Efez/o]</ref> aŭ '''Efeso''' ({{lang-grc|Ἔφεσος|t=Éfesos}}, [[Luvia lingvo|luvie]] {{lang|xlu|''Apa-ša''}}, {{lang-la|Ephesus}}, {{lang-tr|Efes}}) estas helena urbo de [[Ionio]] (okcidenta [[Anatolio]]), kiu staris kie la rivero [[Cayster]] fluis en la [[Egea Maro|Egean Maron]].
 
==Historio==
=== Neolitiko kaj bronza epoko ===
La areo ĉirkaŭ Efezo estis fonditajam enloĝata dum la [[10-aneolitiko]] jarcento(ĉ. 6000 a.K.]]—de [[amazonoj]]) laŭ legendo—kajarkeologiaj fariĝis unu el al ĉefaj urbojelfosaĵoj de [[Ioniotelo]].j La loĝantaro venis plejparte elen [[AtenoAnatolio]].
 
Laŭ [[hititoj|hitita]]j fontoj, la ĉefurbo de la regno ''Arzawa'' en okcidenta kaj suda Anatolio estis ''Apasa'', kiu ŝajne estas sama kiel la greka urbonomo Efezo. En la [[2-a jarcento a.K.]], Efezo estis unu el la ĉefaj kaj plej riĉaj havenoj de la [[Mediteraneo]] kaj havis 300 mil loĝantojn.
=== Bronza epoko ===
En la [[2-a jarcento a.K.]], Efezo estis unu el la ĉefaj kaj plej riĉaj havenoj de la [[Mediteraneo]] kaj havis 300 mil loĝantojn. La originala nomo de la urbo estis ''Apasas'', "urbo de la patrina diino".
 
=== GrekaHelena enmigrado ===
La helena urbo Efezo estis fondita en la [[10-a jarcento a.K.]] kaj fariĝis unu el al ĉefaj urboj de [[Ionio]]. La loĝantaro venis plejparte el [[Ateno]].
En 334 a.K., [[Aleksandro la Granda]] kaptis la urbon.
 
Ekzistas du mitoj pri la fondado de la urbo. Laŭ la unua kaj pli frua, la mita fondinto de Efezo estis la princo Androklo ({{lang-grc|Ανδροκλες}}) de [[Ateno]], kiu setlis en Ionio laŭ la instrukcio de la [[Delfa orakolo]]. Kontraŭe, postaj helenaj historiistoj ([[Herodoto]], [[Strabono]] ktp) asertas ke la urbon fondis Efos ({{lang-grc|Εφος}}), reĝino de la [[Amazono]]j, kies nomon portas la urbo.
 
Dum la [[Peloponeza Milito]], Efezo komence aliancis sin kun [[Ateno]], sed poste (dum la t.e. [[Ionia Milito]]) alianciĝis kun [[Sparto]] anstataŭe. Ĉar Persio ankaŭ subtenis Sparton, Efezo, kune kun la aliaj urboj de Ionio, fariĝis parto de la Persa imperio.
 
En 334 a.K., [[Aleksandro la Granda]] kaptis la urbon el la persoj. Post la morto de Aleksandro, Efezo fariĝis parto de la [[Seleŭkida imperio]] kaj, poste, [[Egiptio]] (263–197 a.K.).
 
La Seleŭkidoj rekonkeris la urbon en 196 a.K. Tamen, la Seleŭkidoj militis kontraŭ, kaj estis venkita de, Romio; tial, postmilite, en 188 a.K., Efezo aliĝis al la regno [[Pergamo]], aliancano de Romio.
 
=== Romio ===
En 133 a.K., Efezola falislasta subreĝo lade [[Pergamo]] mortis sen filo, kaj lia regno fariĝis regonparto de la romia[[Romia imperioRespubliko]].
 
Dum la 1-a jarcento a.K. kaj la 1-a jarcento p.K., Efezo estis la centro de komerco por sklavoj en Mediteraneo.