Matilda-efekto: Malsamoj inter versioj

3 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 monatoj
e
korektis miajn tajperarojn
(pli)
e (korektis miajn tajperarojn)
* [[Gerty Cori]] (1896–1957) – Nobel-laŭreato biokemiisto, laboris multajn jarojn kiel helpanto de sia edzo, malgraŭ ke ŝi havis kvalifikojn egalajn al liaj por profesora posteno.
* [[Rosalind Franklin]] (1920–58) – nuntempe rekonata kiel grava kontribuanto al la malkovro en 1953 de la strukturo de [[DNA]]. Je la tempo de la malkovro age de [[Francis Crick]] kaj [[James Dewey Watson|James Watson]], por kiu la du viroj ricevis Nobel-premion en 1962, ŝia laboro ne ricevis justan atribuon (kvankam Watson priskribis la kernan gravecon de ŝia kontribuo, en sia libro ''[[The Double Helix]]'' (la duobla helico)).
* [[Marthe Gautier]] (naskiĝis en 1925) – nun agnoskita pro ŝia grava rolo en la malkovro de la kromosoma malnornalecomalnormaleco kiu kaŭzas la Down-sindromon, malkovro antaŭe atribuita tute al [[Jérôme Lejeune]].
* [[Marian Diamond]] (naskiĝis en 1926) – laborante ĉe la [[Universitato de Kalifornio, Berkeley]], eksperimente malkovris la fenomenon [[cerba plasteco|cerban plastecon]], kiu kontraŭis antaŭajn dogmojn pri neŭrologio. Kiam ŝia influa 1964-referaĵo<ref>{{Cite journal | doi=10.1002/cne.901230110|pmid = 14199261|title = The effects of an enriched environment on the histology of the rat cerebral cortex| journal=The Journal of Comparative Neurology| volume=123| pages=111–119|year = 1964|last1 = Diamond|first1 = Marian C.| last2=Krech| first2=David| last3=Rosenzweig| first3=Mark R.|s2cid = 30997263}}</ref> estis publikigota, ŝi trovis ke la nomoj de ŝiaj du akcesoraj kunaŭtoroj, [[David Krech]] kaj [[Mark Rosenzweig (psikologo)|Mark Rosenzweig]], estis metitaj antaŭ ŝia nomo (kiu, aperis en krampoj). Ŝi protestis ke ŝi faris la esencan laboron prisribitanpriskribitan en la referaĵo, kaj tiam oni metis ŝian nomon unue (sen krampoj). La okazaĵo priskribiĝis en 2016-a dokumenta filmo, ''My Love Affair with the Brain: The Life and Science of Dr. Marian Diamond'' (Mia amafero kun la cerbo: la vivo kaj scienco de D-ino Marian Diamond).<ref>{{cite web|url=http://lunaproductions.com/|title=Luna Productions|website=lunaproductions.com}}</ref>
*[[Harriet Zuckerman]] (naskiĝis en 1937) – kiel rezulto de la Matilda-efekto, ŝia edzo [[Robert K. Merton]] atribuis al Zukerman kunaŭtorecon de la koncepto de la [[Matthew-efekto]].<ref>{{cite web|url=http://garfield.library.upenn.edu/merton/matthewii.pdf |title=The Matthew Effect in Science, II : Cumulative Advantage and the Symbolism of Intellectual Property by Robert K. Merton |access-date=2019-05-04}}</ref>
* Programistoj de [[ENIAC]] (dediĉiĝis en 1946) – pluraj virinoj signife kontribuis al la projekto, inkluzive de [[Adele Goldstine]], [[Kathleen Antonelli|Kay McNulty]], [[Jean Bartik|Betty Jennings]], [[Betty Holberton|Betty Snyder]], [[Marlyn Meltzer|Marlyn Wescoff]], [[Frances Spence|Fran Bilas]] kaj [[Ruth Teitelbaum|Ruth Lichterman]], sed historioj de [[ENIAC]] tipe ne menciis tiujn kontribuojn, kaj foje enfokusigis atingojn pri la aparataro anstataŭ programado.<ref>{{cite journal|last = Light|first = Jennifer S.|title = When Computers Were Women|journal = Technology and Culture|volume = 40|issue = 3|year = 1999|pages = 455–483|doi = 10.1353/tech.1999.0128|s2cid = 108407884|url = http://pcfly.info/doc/Computers/18.pdf}}</ref>
Ekzemploj kiuj favoris virojn sur virinoj por [[Nobel-premio|Nobel-premioj]]:
* En 1934, la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]] aljuĝis al [[George Whipple]], [[George Richards Minot]], kaj [[William P. Murphy]]. Ili sentis ke sia kunlaborantino, [[Frieda Robscheit-Robbins]], ellasiĝis pro ŝiŝia sekso. Tamen Whipple dividis sian premion kun ŝi ĉar li sentis ke ŝi ankaŭ meritis Nobel-premion, ĉar ŝi kunaŭtoris preskaŭ ĉiujn publikigaĵoj de Whipple.
* En 1944 la [[Nobel-premio pri kemio]] aljuĝis al [[Otto Hahn]], la sola ricevanto. [[Lise Meitner]] laboris kun Hahn kaj kreis la bazon por [[nuklea fisio]] (ŝi elpensis la terminon "nuklea fisio"). La Nobel-Komitato ne aljuĝis al Meitner, parte pro ŝia sekso kaj parte pro ŝia persekuta juda identeco en nazia Germanujo. Ŝin influis la [[Leĝo por Restaŭri la Profesian ŜtatServon]], kiu malpermesis al judoj registarajn postenojn, inkluzive de esplorado. Unue ŝia aŭstra civitaneco ŝirmis ŝin kontraŭ persekutado, sed ŝi fuĝis el Germanujo post kiam [[Anschluss|Hitler aneksis Aŭstrujon en 1938]].<ref>{{cite web|title=ScienceWeek |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-32.htm |date=2013-04-14 |access-date=2015-10-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414151521/http://scienceweek.com/2004/rmps-32.htm |archive-date=April 14, 2013 }}</ref>
* En 1950, [[Cecil Frank Powell|Cecil Powell]] ricevis [[Nobel-Premio pri Fiziko|Nobel-Premion pri Fiziko]] pro sia evoluado de la fotografia metodo por studi nukleajn procedojn kaj pro la rezulta malkovro de la [[piono]] (pi-meonomezono). [[Marietta Blau]] faris pioniran laboron en ĉi tiu fako. [[Erwin Schrödinger]] proponis ŝin por la premio kun [[Hertha Wambacher]], sed ambaŭ ekskludiĝis.<ref>{{Cite journal |doi = 10.1063/PT.3.1728|title = Marietta Blau in the history of cosmic rays|journal = Physics Today|volume = 65|issue = 10|page = 8|year = 2012|last1 = Sime|first1 = Ruth Lewin|bibcode = 2012PhT....65j...8S}}</ref>
* En 1956, du usonaj fizikistoj, [[Tsung-Dao Lee]] kaj [[Chen Ning Yang]], antaŭvidis la malobservon de la leĝo pri pareco en malfortaj interagoj kaj proponis eblan eksperimenton por konfirmi ĝin. En 1957 [[Chien-Shiung Wu]] faris la necesan eksperimenton, kunlabore kun la [[National Institute of Standards and Technology]] (Usona Nacia Instituto de Normoj kaj Teknologio) kaj montris la parecan malobservon en la kazo de [[Beta-radiado|beta-malkomponado]]. La Nobel-premio pri fiziko aljuĝiĝis en 1957 al la viraj fizikistoj kaj Wu ellasiĝis. Ŝi ricevis la [[Wolf-premion]] en 1987 kiel agnosko por ŝia laboro.<ref>{{cite web|url=https://physicsworld.com/a/wolf-prize-goes-to-particle-theorists/|title=Wolf prize goes to particle theorists|date=20 January 2004|website=Physics World}}</ref>
* En 1958, [[Joshua Lederberg]] kune ricevis la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino]] kun [[George Wells Beadle|George Beadle]] kaj [[Edward Lawrie Tatum|Edward Tatum]]. Mikrobiologiistoj Joshua Lederberg kaj lia edzino [[Esther Lederberg]], kune kun Beadle kaj Tatum, evoluigis [[Galvanizado|kopiaĵan galvanizadon]], metodo por transloki bakteriajn koloniojn de unu Petri-plado al alia, kiu estas nepra por aktuala komprenado antibiotikan reziston.<ref name=":0" /> Tamen, Esther Lederberg ne ricevis atribuon pro ŝia kerna laboro en tiu esplora projekto; ŝia laboro estis ekstreme grava por la sukcesa realigo de la teorio.<ref>{{cite web|title = CensorshipIndex|url = http://www.esthermlederberg.com/Censorship/CensorshipIndex.html|website = www.esthermlederberg.com|access-date = 2015-10-10}}</ref> Plue, ŝi ne ricevis agnoskon pro ŝia malkovro de la [[lambda fago]] aŭ pro ŝiaj studoj pri la F [[fekundeca faktoro|fekundeca faktoro]] kiu kreis la bazon por estontaj genetika kaj bakteria esploradoj.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|title = Esther Lederberg, pioneer in genetics, dies at 83|url = http://news.stanford.edu/news/2006/november29/med-esther-112906.html|website = Stanford University|access-date = 2015-10-10}}</ref>