Amoridoj: Malsamoj inter versioj

8 bitokojn forigis ,  antaŭ 4 jaroj
e
plibonigadeto, anstataŭigis: |thumb| → |eta|, [[dosiero: → [[Dosiero: per AWB
e (plibonigadeto, anstataŭigis: |thumb| → |eta|, [[dosiero: → [[Dosiero: per AWB)
[[dosieroDosiero:Worshipper Larsa Louvre AO15704.jpg|thumbeta|200px|Preĝanto el [[Larsa]], kiu petpreĝas por longa vivo de [[Hamurabi]] al Dio de [[Amuru]].]]
 
La '''amoridoj''' estis antikva semita popolo en la [[Mez-Oriento]]. Ili fondis multajn urboŝtatojn en norda Sirio kaj norda Mezopotamio. Ili eniris en eopoko de la Tria Ur-a dinastio al teritorio de la Sumera kaj Akada Imperioj, laste el ili venis la reganta dinastio de la Prababilan Imperio ([[Hamurabi]]).
 
Kiel nomadaj popoloj, ili formis tribojn.
 
La nomo de la popola aperas en formo de amoridoj en la biblio-traduko de Zamenhofo. La popolo estis nomata en akada, sumerla linvo '''mardu/amurru''', kiu signifis „okcidento”, kiu referencas al tio, ke ilia originala setlejo estis la stepa, duondezerta regiono, okcidente de la [[akadanoj]] kaj [[sumeroj]].
==Historio==
 
Ekde duono de la 3-a jarmilo a.K, ili setlis sur grandaj areoj okcidente de la rivero [[Eŭfrato]]. Ĉar la sumeraj kaj akadaj tekstoj mencias ĉiun okcidenta nomadon kiel „mardu/amarru”, tiel tio malfaciligas la historian esploron de la popolo. Parto de la amorida popolo setlis frue, dum alia parto plu sekvis la nomadan, duon-nomadan vivon, agadon. Eble memorigas pri la setlado la historio pri geedziĝo de la originale nomada dio [[Marduk|Mardu(k)/Amurru]], en kiu li geedziĝis kun filino de dio [[Numusda]] de urbo [[Kazallu]], tiel li eniris la babilonan panteonon, poste iĝis ĉefa dio de [[Babilono]].
 
Dum la frua [[bronza epoko]] (3200-2000 a.K.), la amoridoj havis prosperantajn urboŝtatojn – kiel [[Ebla]], [[Karkemis]] kaj [[Jamhad]]. La urbojn defendis foratj muroj kontraŭ la atakoj, dum la konstruaĵoj respegulas la altan nivelon de la konstruarto. La amoridaj urboŝtatoj estigis komercajn kaj diplomatiajn rilatojn al la sudaj kaj orientaj mezopotamiaj urboŝtatoj. Tion pruvas, ke la amorida arto kaj konstruarto efikis je la Mezopotamia arto, la amoridoj emm transprenis la kojnoskribon el Sud-Mezopotamio. Pli poste la amoridaj urboŝtatoj elkonstruin komercajn rilatojn al [[Kanaano]] kaj [[Egiptujo]].
 
En ĉ. 2300 a.K. akada militiro detruis multajn urboŝtatojn en Sirio, inkl. [[Ebla]]-n. En tiu tempo – eble pro klimataj ŝanĝoj – refortiĝis la nomada, bestobreda vivtenado kaj la amoridoj translokiĝis pli orienten. Ekde 2000 a.K. ili estis alportis jam gravan danĝeron je la urbostxatoj de Mezopotamio. Sed la amordioj de nur minacis tiujn, sed setlis inter la du riveroj kaj fondis plurajn reĝlandojn, la unaun gravan en [[Larsa]] ([[Samsi-Adad la 1-a]]), la unuan kurt-vivan asiran imperion. Ilia plej fama reĝlando estis [[Babilono]], plej fama reĝo estis [[Hamurabi]] (1792-1750 a.K.), fondinto de la Prababilona Imperio.
 
En la 2-a jarmilo la amorida popolo restinta en Sirio malaperis, asimiliĝis al la novaperintaj semitaj popoloj.
 
 
[[Kategorio:Mezopotamiaj popoloj]]
23 504

redaktoj