Kinkono: Malsamoj inter versioj

1 035 bitokojn aldonis ,  antaŭ 13 jaroj
aldonis taksonomian ŝablonon, liston de specioj, kategoriojn, interwiki; plibonigis tekston por ke klare temu pri genro k ne nur unu specio
(aldonis taksonomian ŝablonon, liston de specioj, kategoriojn, interwiki; plibonigis tekston por ke klare temu pri genro k ne nur unu specio)
{{Taksonomio
{{25%}}
| color = lightgreen
{| border="1" cellspacing="0" style="float:right;margin-left:0.5em"
!| align="center"name bgcolor="#ffc0c0" | Kinkono
| image = Cinchona.pubescens01.jpg
|-
| image_width = 240px
| align="center" | [[Image:Koeh-180.jpg|280px|]]
| image_caption = ''Cinchona pubescens'' - flowers
|-
| regnum = [[Planto]]j ''Plantae''
! align="center" bgcolor="#ffc0c0" | '''[[Biologia klasado]]'''
| divisio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|-
| classis = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida''
|
| ordo = [[Gencianaloj]] ''Gentianales''
{| border="0"
| familia = [[Rubiacoj]] ''Rubiaceae''
|-
| genus = '''Kinkono''' ''Cinchona''
| ''[[Regno (biologio)|Regno]]'': || [[Planto]]j || ''Plantae''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] 1753
|-
| subdivision_ranks = Specioj
| ''[[Filumo (biologio)|Filumo]]'': || [[Magnolioplantoj]] || ''Magnoliophyta''
| subdivision =
|-
ĉ. 25 specioj; vidu tekston
| ''[[Klaso (biologio)|Klaso]]'': || || ''Magnoliopsida''
}}
|-
'''Kinkono''' (''Cinchona'' el [[rubiacoj]]) estas genro de daŭrafoliaj arboj el [[Peruo]], kiuj liveras amaran kaj kontraŭfebran ŝelon.
| ''[[Subklaso (biologio)|Subklaso]]'': || ||
|-
| '''[[Ordo (biologio)|Ordo]]''': || || ''Rubiales''
|-
| '''[[Familio (biologio)|Familio]]''': || [[Rubiacoj]] || ''Rubiaceae''
|-
| '''[[Subfamilio (biologio)|Subfamilio]]''': || ||
|-
| '''[[Genro (biologio)|Genro]]''': || Kinkono || ''Cinchona''
|-
| '''[[Specio (biologio)|Specio]]''': || || ''Cinchona officinalis''
 
'''Kinkono''' estas ankaŭ uzata kiel nomo por la ŝelo mem.
|}
 
==Specioj==
{|
|- valign=top
|
* ''Cinchona antioquiae'' L.Andersson (1998).
* ''Cinchona asperifolia'' Wedd. (1848).
* ''Cinchona barbacoensis'' H.Karst. (1860).
* ''Cinchona × boliviana'' Wedd. (1848).
* ''Cinchona calisaya'' Wedd. (1848).
* ''Cinchona capuli'' L.Andersson (1994).
* ''Cinchona fruticosa'' L.Andersson (1998).
* ''Cinchona glandulifera'' Ruiz & Pav. (1802).
* ''Cinchona hirsuta'' Ruiz & Pav. (1799).
* ''Cinchona krauseana'' L.Andersson (1998).
* ''Cinchona lancifolia'' Mutis (1793).
* ''Cinchona lucumifolia'' Pav. ex Lindl. (1838).
|
* ''Cinchona macrocalyx'' Pav. ex DC. (1829).
* ''Cinchona micrantha'' Ruiz & Pav. (1799).
* ''Cinchona mutisii'' Lamb. (1821).
* ''Cinchona nitida'' Ruiz & Pav. (1799).
* ''[[Cinchona officinalis]]'' L. (1753): Quinine Bark
* ''Cinchona parabolica'' Pav. in J.E.Howard (1859).
* ''Cinchona pitayensis'' (Wedd.) Wedd. (1849).
* ''Cinchona pubescens'' Vahl (1790) : Quinine Tree
* ''Cinchona pyrifolia'' L.Andersson (1998).
* ''Cinchona rugosa'' Pav. in J.E.Howard (1859).
* ''Cinchona scrobiculata'' Humb. & Bonpl. (1808).
* ''Cinchona villosa'' Pav. ex Lindl. (1838).
|}
 
[[Image:Koeh-180.jpg|thumb|left]]
'''Kinkono''' (''cinchona officinalis'') estas arbo el la genro de [[rubiacoj]], el [[Peruo]], kiu liveras amaran kaj kontraŭfebran ŝelon.
 
'''Kinkono''' estas ankaŭ uzata kiel nomo por la ŝelo mem.
 
==Ecoj==
La efika biokemia substanco estas [[ĥininokinino]], kiun oni uzis kontraŭ [[kininomalario]].
 
Oni uzis kinkonon kontraŭ [[malario]].
 
Aliaj specioj de Kinkono, inter ili la ruĝa kaj flava kinkonoj, ankaŭ produktas kininon.
 
==Etimologio kaj historio==
La kinkono, aŭ ''kina-kina'' (ŝelo de ŝeloj), estis importita en [[Eŭropo]]n sub la nomo ''perua ŝelo''. Jam la peruanaj [[indiĝeno]]j malkovris la kontraŭ-maleriajn ecojn de la kinkono. La latina nomo devenas de la edzino de la vicreĝo de Peruo, la [[grafo|grafino]] de ''El Chinchon'' kiu laŭdire resaniĝis danke al tiu ŝelo. Dankeme ŝi helpis importon de la drogo en Hispanion kie ĝi nomiĝis ''"pulvoro de la grafino"''. Enmarketigita far la [[jezuitoj]] ĝi iĝis ''"pulvoro de la jezuitoj"''. Por lukti kontraŭ malario, kiu suferigas homojn eĉ en [[Kastelo de Versajlo|Versajlo]], [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] venigas kinkonon en [[Francio]]n.
 
==Eksteraj ligiloj==
* [http://www.ars-grin.gov/~sbmljw/cgi-bin/taxon.pl?10567 Germplasm Resources Information Network] (angle)
 
[[Kategorio:Arboj]]
[[Kategorio:Kuracplantoj]]
[[fr:Quinquina]]
[[Kategorio:Rubiacoj]]
 
[[bg:Хининово дърво]]
[[ca:Quina]]
[[de:Chinarindenbäume]]
[[en:Cinchona]]
[[es:Quina]]
[[fr:Cinchona]]
[[it:Cinchona]]
[[pl:Chinowiec]]
[[pt:Cinchona]]
[[qu:Kina-kina]]
[[ru:Хинное дерево]]
[[vi:Canh ki na]]
8 131

redaktoj