La tjurka lingvaro (   ) apud la aliaj lingvaroj de la mondo

La tjurkaj popoloj estas grupo de popoloj vivanta precipe en Eŭrazio kaj parolantaj lingvon el la grupo de la tjurka lingvaro. En diversaj gradoj ili dividas historiajn kaj kulturajn komunecojn. Anoj de la tjurkaj popoloj nuntempe vivas en Azerbajĝano, Kazaĥio, Kirgizio, Turkio, Uzbekio kaj aŭtonomaj respublikoj kaj regionoj ĉefe (do ne nur) en Rusio, Ĉinio, Kartvelio kaj Ukrainio.

Malgraŭ la grandaj geografiaj distancoj inter la loĝataj teritorioj inter la tjurkaj popoloj ekzistas signifaj kulturaj kaj historiaj komunecoj; la plej grava estas la lingvoj: la turka lingvo de Turkio tre proksimas al la plej multaj aliaj tjurkaj lingvoj. La litero "j" en tjurko simple lingve diferencigu inter "turko", do parolanto de la turka lingvo, kaj "tjurko", do parolanto de iu ajn el la lingvoj strukture parencaj al la turka.

Dum la 19-a jarcento ekestis politika kaj kultura movado, kiu celas pli fortan interligon inter la tjurkaj popoloj - tiu movado nomiĝas panturkismo. La scienco, kiu okupiĝas pri la lingvoj, historio kaj kulturoj de la tjurkaj popoloj, estas la turkologio.

Minorities in Turkic countriesRedakti

Ŝablono:Refimprove section

AzerbajĝanoRedakti

  Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Azerbajĝano.

KazaĥioRedakti

  Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Kazaĥio.

KirgizioRedakti

  Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Kirgizio.

TurkeyRedakti

  Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Turkio.
Nombro Etnie Minimum Estimates Maximum Estimates Further information
Balkano
1   1,500,000 5,000,000 Albanoj en Turkio / Albanoj
2   100,000 2,000,000 Bosniaks en Turkio / Bosnians
3   350,000 750,000 Bulgaroj en Turkio / Pomaks en Turkio / Bulgaroj
4   2,000 30,000 Grekoj en Turkio / Pontic Greeks / Caucasus Greeks / Grekoj
5   15,000 60,000 Serboj en Turkio / Serboj
1 Total 2,000,000 7,900,000 Minoritatoj en Turkio
Caucasus
1   600,000 600,000 Abkhazians / Abkhaz language
2   150,000 5,000,000 Armenians en Turkio / Hidden Armenians / Armenians
3   100,000 100,000 Ĉeĉenoj en Turkio / Ĉeĉenoj
4   150,000 7,000,000 Circassians en Turkio / Circassians
5   100,000 1,500,000 Georgoj en Turkio / Georgians
6   45,000 2,250,000 Laz people en Turkio / Laz people
2 Total 1,100,000 16,450,000 Peoples of the Caucasus en Turkio / Peoples of the Caucasus
Central Asia
1   10,000 10,000 Kazaĥoj
2   1,600 1,600 Kirgizoj
3   1,000 1,000 Taĝikoj
4   1,500 1,500 Turkmenoj
5   50,000 50,000 Uyghurs
6   45,000 45,000 Uzbekoj
3 Total 120,000 120,000 Central Asian peoples
Turkic peoples
1   530,000 800,000 Azerbajĝanoj en Turkio / Azerbajĝanoj
2   150,000 6,000,000 Krimeaj Tataroj en Turkio / Krimeaj Tataroj
3   20,000 20,000 Karachays
4   40,000 75,000 Meskhetian Turks
4 Total 740,000 6,895,000 Turkic peoples
Iranian peoples
1   25,000 50,000 Afganoj en Turkio / Afganoj
2   500,000 650,000 Iranian diaspora / Persoj
3   13,000,000 23,000,000 Kurds en Turkio / Kurdish population / Turkish Kurdistan / Kurds
4   1,000,000 3,000,000 Zaza Kurds / Zaza nationalism / Zaza language
5   50,000 50,000 Ossetians en Turkio / Ossetians
6   700,000 5,000,000 Romani people en Turkio / Romani people
5 Total 15,300,000 31,750,000 Iranian peoples
European peoples
1   15,000 15,000 Dutch people
2   50,000 50,000 Germanoj en Turkio / Germanoj
3   35,000 35,000 Britoj en Turkio / Britoj
4   35,000 35,000 Levantines en Turkio / Levantines (Latin Catholics)
5   4,000 4,000 Polish diaspora / Poloj
6   50,000 50,000 Rusoj en Turkio / Rusoj
6 Total 190,000 190,000 European peoples
Other Minorities
1   100,000 100,000 Afro Turks / African diaspora / Afrikanoj
2   1,500,000 5,000,000 Araboj en Turkio / Iraqis en Turkio / Araboj
3   15,000 65,000 Asiroj en Turkio / Assyrian genocide / Asiroj
4   15,000 18,000 Jews en Turkio / Antisemitism en Turkio / Judoj
7 Total 1,630,000 5,200,000 Other Minorities en Turkio
37 Group Grand Total 21,080,000 68,505,000 Minorities en Turkio

TurkmenioRedakti

  Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Turkmenio.

UzbekioRedakti

  Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Demografio de Uzbekio.

Past and future populationRedakti

Rank Country Area 1950 2000 2050 2100
1   Turkio 783,562 21,122,000 65,970,000 89,291,000 87,983,000
2   Uzbekio 447,400 6,293,000 25,042,000 35,117,000 32,077,000
3   Kazaĥio 2,724,900 6,694,000 15,688,000 22,238,000 24,712,000
4   Azerbajĝano 86,600 2,886,000 8,464,000 11,210,000 9,636,000
5   Kirgizio 199,900 1,739,000 4,938,000 7,064,000 9,046,000
6   Turkmenio 488,100 1,205,000 4,386,000 6,608,000 5,606,000
Total 4,730,462 39,939,000 124,488,000 171,528,000 169,060,000

Land and water area (excluding Caspian Sea)Redakti

This list includes dependent territories within their sovereign states (including uninhabited territories), but does not include claims on Antarctica. EEZ+TIA is exclusive economic zone (EEZ) plus total internal area (TIA) which includes land and internal waters.

Rank Country Area EEZ Shelf EEZ+TIA
1   Turkio 783,562 261,654 56,093 1,045,216
2   Uzbekio 447,400 0 0 447,400
3   Kazaĥio 2,724,900 0 0 2,724,900
4   Azerbajĝano 86,600 0 0 86,600
5   Kirgizio 199,900 0 0 199,900
6   Turkmenio 488,100 0 0 488,100
Total 4,730,462 261,654 56,093 4,992,116

Etimologio de la vorto "turko"Redakti

La vorto "turko" oficiale unuafoje uziĝis dum la 6-a jarcento post Kristo. Ĝi priskribis la politikan ŝtaton malnov-turkan: tiu ŝtato dum la epoko antaŭ la jaro 552 historie nomiĝis kök türk („Blu-Turko(j)“) [1] La vorto „Türk“ (en multaj lingvoj sen umlaŭtoj „Turk“) ĝis la 19-a jarcento celis ĉiujn stepajn popolojn parolantajn tjurkan lingvon.

En la tjurklingvaj ŝtatoj, aŭtonomaj respublikoj kaj regionoj pro diversaj kaŭzoj ankoraŭ hodiaŭ miksiĝas la konceptoj "turka" kaj "tjurka" - la ideo de panturkismo ankoraŭ nun ravas multajn, kaj la komuna identeco tjurka estas tiom forta, ke plej bone la propra lingvo kaj etno ne nur nomiĝu "tjurka", sed vere "turka"... Kvankam tio estas pli deziro ol realo.

Origino de la tjurkaj popolojRedakti

La vera origino de la tjurkaj popoloj nekonatas. Konsento nur ekzistas pri tio, ke la unuaj tjurk-lingvaj popoloj vivis en la regiono Altaja en centra Azio - pli ekzakte en la regiono, kie kunfluas la riveroj Zelenga kaj Orĥon. Iom disvastiĝinte, la poploj okupis la regionon inter la montaroj Altajo kaj Sajano ĉe la nuntempa siberia-mongolia limo, Tienŝan ĉe la limo inter Kazaĥio kaj la ĉina Turkestano, Altin-Tag ĉe la nordokcidenta limo de Tibeto kaj Ĉingan en nord-orienta Ĉinio.

ReligioRedakti

Nuntempe la plej multaj anoj de la tjurkaj popoloj estas islamanoj, plejmulto el ili difinas sin anoj de sunaismo. Sed inter la tjurkoj ankaŭ ekzistas anoj de aliaj religioj, ekzemple budhanoj, judoj kaj kristanoj.

MitologioRedakti

La tradiciaj naciaj kaj kulturaj simboloj de la tjurkaj popoloj, jam dum la tempo antaŭ la transiro de plej multaj popolanoj al la islamo, estas la stelo kaj serpo-forma luno. La besto lupo, la blua koloro, fero kaj fajro estas gravaj elementoj en la mitologio de la tjurka popolaro.

Tjurkaj popolojRedakti

ReferencojRedakti