James Connolly

Disambig.svg Por samtitola artikolo vidu la paĝon James Connolly (atleto).

James CONNOLLY (irlande Séamus Ó Conghaile; naskiĝis la 5-an de junio 1868, mortis la 12-an de majo 1916) estis socialista ĉefo en Irlando kiu naskiĝis en Edinburgo de irlandaj gepatroj, Skotlando, kaj estis mortpafita de la anglaj aŭtoritatoj en Dublino la 12-an de majo 1916 pro lia kontribuo al la Paska Ribelo cele al liberigo de Irlando. Li estis unu el la du mortpafitoj de la Paska Ribelo kiuj parolis Esperanton[1] la alia estis Joseph Mary Plunkett. Li estis unu el la partianoj de la Dua Internacio, kiu totale oponis la unuan mondmiliton.

James Connolly
Connolly.james.jpg
Persona informo
Naskiĝo 5-an de junio 1868 (1868-06-05)
en Edinburgo
Morto 12-an de majo 1916 (1916-05-12) (47-jara)
en Dublino
Mortokialo pafekzekutado
Tombo Arbour Hill Cemetery
Lingvoj Esperantoangla lingvo
Ŝtataneco Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj IrlandoIrlando
Subskribo James Connolly
Familio
Edz(in)o Lillie Connolly
Infanoj Roddy Connolly • Nora Connolly O'Brien
Okupo
Okupo esperantistopolitikisto • sindikatisto
Information icon.svg
vdr

EsperantoRedakti

Lia intereso pri Esperanto estas evidenta, aŭ almenaŭ implica, en lia 1898 anglalingva artikolo "La Lingva Movado" (angle: The Language Movement). Tiu artikolo unuavice provis konverti Irlandajn patriotojn kaj homojn de la Gaela revivigo al socialismo. En tiu artikolo, Connolly skribis, ke li kredas en la neceseco kaj neeviteblo de iu universala lingvo, tamen ke malgrandaj landoj ne devus konsenti al la estingiĝo de iliaj lingvoj, pro tio ne rapidiĝus la fina venko de la universala lingvo; kontraŭe, devus intensiĝi la batalo por dominado inter lingvoj de fortaj landoj kaj imperioj.

Socialista AgadoRedakti

En BritioRedakti

Li aliĝis al la Brita Armeo dum sia 14a jaro. Verŝajne por la celo de spionado kontraŭ la Britoj al helpi la Irlandan kaŭzon dum la Land War.

Poste li engaĝiĝis kun multaj grupoj asociitaj kun homoj kiel Daniel De Leon, Eleanor Marx, Henry Hyndman, Keir Hardie kaj William Morris.

En UsonoRedakti

De 1903 ĝis 1910 li loĝis en Usono. Dum tiu tempo, li engaĝiĝis kun multaj grupoj asociitaj kun homoj kiel Eugene Debs kaj Daniel De Leon, inkluzive de la "Voblioj", la Industriaj Laboristoj de la Mondo.

En IrlandoRedakti

Connolly estis la deputito de la Irish Transport and General Workers' Union, duavice al Jim Larkin. Ili organizis la Dublin Lockout, 1913-14, unu el la plej gravaj eventoj de Irlanda laborista historio. La agado involvis ĉirkaŭ 20 000 laboristojn kontraŭ 300 dungantoj. Dum tiu epoko, Connolly starigis la Irish Citizen Army en Dublino en 1913 por defendi la laboristojn.

En 1916, dum la unua mondmilito, la Irish Citizen Army batalis en Paska Ribelo kontraŭ la Brita imperio, kune kun malpli livaj Irlandaj patriotoj. La malsameco de la politikoj de la Irish Citizen Army kaj la mallivaj grupoj estas evidentaj el ĉi tiuj vortoj de Connolly: "Se vi elprenus la Anglan armeon morgaŭ kaj levus la verdan flagon super Dublina Kastelo, krom se vi starigus la Socialistan Respublikon, viaj klopodoj estus vanaj".

Li tiom serioze vundiĝis dum la Paska Ribelo, ke li ne plu povis ekstari, kaj la angloj estis devigitaj mortpafi lin sidanta.

InfluoRedakti

Kun inspirego de la praxis de Connolly, la Skota socialisto John Maclean kunfandis socialismon, republikanismon kaj Skotan naciismon.

Roddy Connolly, filo de James, estis delegito ĉe la Dua Kongreso de la Tria Internacio, kiu okazis en Petrograd kaj Moskvo en Rusio dum 1920.

ReferencojRedakti

  1. (angla) Ken Keable, James Connolly and Esperanto, Esperanto-Asocio de Irlando, aprilo 2001, alirite la 21-an de decembro 2018.