Katalpo

genro de plantoj
Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
Catalpa
ordinara katalpo (Catalpa bignonioides), floroj
ordinara katalpo (Catalpa bignonioides), floroj
Biologia klasado
Regno: Plantoj Plantae
Divizio: Angiospermoj Magnoliophyta
Klaso: Dukotiledonuloj Dicotyledones
Ordo: Lamialoj Lamiales
Familio: Bignoniacoj Bignoniaceae
Genro: Catalpa
Specio: ĉ. 10 specioj
Aliaj Vikimediaj projektoj
Information icon.svg
vdr

Katalpo (Catalpa) estas plantgenro ene de la familio de la Bignoniacoj (Bignoniaceae). Pro siaj longaj kapsulfruktoj ili nomiĝas ankaŭ cigara aŭ faba arbo. En la moderklimataj regionoj de la mondo kelkaj kultivaroj de la specioj kaj hibridoj estas plantitaj en ĝardenoj kaj parkoj.

PriskriboRedakti

 
sekcio Catalpa: Catalpa speciosa: supre floro, malsupre arboŝelo
 
pendantaj fruktoj de Catalpa speciosa
 
semoj de Catalpa speciosa

Vegetativaj karakterizaĵojRedakti

Catalpa-specioj kreskas kiel duonĉiamverdaj (kvar specioj) aŭ deciduaj (ses specioj) arboj. Kiuj havas kontraŭstarantajn aŭ verticile starantajn foliojn. La folioj havas kaj folitigojn kaj foliplatojn. La foliplato estas simpla kaj kompletranda; malofte lobaj. La planto ne havas stipulojn.

Generativaj karakterizaĵojRedakti

La terminale starantaj estas grapolaraj aŭ kremkoloraj (nur Catalpa ovata kaj Catalpa tibetica).

La longaj, pendantaj, krajonformaj kapsulfruktoj malfermiĝas je du klaboj. Ekzistas minca septo. La semoj estas globecaj kaj havas harojn je ambaŭ finoj.

EnhavosubstancojRedakti

Ĉiuj plantpartoj – krom la semoj – estas venenetaj. En la planto estas la malforta veneno katalpino (= katalposido) kaj parencaj substancoj.

DisvastigoRedakti

De la ĉ. 10 Catalpa-specioj kvar hejmiĝas en la moderklimataj regionoj de Orienta Azio, kvar sur la Antiloj kaj du specioj en Nordameriko. En Eŭropo la specio Catalpa bignonioides, kiu origine devenas de Nordameriko, estas kultivata kiel ornamplanto.

 
sekcio Macrocatalpa: Catalpa longissima
 
sekcio Catalpa: floroj de Catalpa fargesii
 
habito de Catalpa ×erubescens 'Pulverulenta'

SistematikoRedakti

La genronomo Catalpa estis en la jaro 1777 unuafoje publikigita fare de Giovanni Antonio Scopoli en Introductio ad Historiam Naturalem, paĝo 170. Tipospecio estas Bignonia catalpa L. Kies valida nomo estas Catalpa ovata G.DON. Sinonimo por Catalpa SCOP. estas Macrocatalpa (GRISEB.) BRITTON. La genro Catalpa apartenas al la tribo Catalpeae DC. EX MEISN. en la familio de la Bignoniacoj. Tiuj kvar Macrocatalpa-specioj estas enordigitaj en la genro Catalpa. iIi hejmiĝas sur la okcidentaj insuloj. Ekzistas dek Catalpa-specioj. La genro Catalpa estas dividita en du sekcioj:

  • Sekcio Macrocatalpa GRISEB.: Tiuj duonĉiamverdaj specioj hejmiĝas sur la okcidentaj insuloj:
  • Catalpa purpurea GRISEB.: Ĝi disvastiĝis nur en la orienta parto de Kubo kaj sur la isnulo Gonavo, kiu apartenas al Haitio.
  • Sekcio Catalpa:
    • Ordinara katalpo (Catalpa bignonioides WALTER, Sin.: Catalpa syringifolia SIMS): Ĝi hejmiĝas en la sudorientaj usonaj ŝtatpj de Usono: Alabamo, Florido, Georgio, Luiziano kaj Misisipio.
    • Catalpa bungei C.A.MEY. (sin.: Catalpa syringifolia AUCT.): Ĝi hejmiĝas en la ĉinaj provincoj Gansuo, Hebejo, Henano, Hunano, Jiangsuo, Ŝanĝjio, Ŝandongo kaj Ĝeĝjango.
    • Catalpa fargesii BUREAU: Ĝi hejmiĝas en la ĉinaj provincoj Gansuo, Guangdongo, Gŭangŝjio, Guizhou, Hebei, Henan, Hubei, Hunan, Shaanxi, Shandong, Sichuan kaj Junano.:
      • Catalpa fargesii forma duclouxii (DON) GILMOUR (sin.: Catalpa duclouxii DODE)
    • Catalpa ovataG.DON: Ĝi hejmiĝas en la ĉinaj provincoj Anhujo, Gansuo, Hebejo, Hejlongĝjango , Henano, Hubejo, Jiangsuo, Jilino, Ljaŭningo , Nei Monggol, Ningxia, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Siĉuano kaj Xinjiang.
    • Belega katalpo (Catalpa speciosa (WARDER) ENGELM.): Ĝi estas disvastigita en Usono.
    • Catalpa tibetica FORREST: Ĝi bone kreskas ĉe deklivoj kaj en arbaroj en alteco de 2400 ĝis 2700 metrojnur en la sudorienta Xizang kaj la nordokcidenta Hunano.

Kelkaj hibridoj de katalpojRedakti

  • Catalpa ×erubescens CARRIÈRE (= Catalpa ovata × Catalpa bignonioides, sin.: Catalpa ×hybrida HORT. EX SPÄTH):
    • Catalpa ×erubescens nothovar. japonica (DODE) PACLT ( sin.: Catalpa ×hybrida var. japonica (DODE) REHDER, sin.: Catalpa japonica DODE)

FontojRedakti

  • Zhi-Yun Zhang & Thawatchai Santisuk: Bignoniaceae in der Flora of China, Volume 18, 1998, S. 215: Catalpa – Online.
  • Yasin J. Nasir: Bignoniaceae in der Flora of Pakistan: Catalpa – Online.

ReferencojRedakti

Rafaël Govaerts (Hrsg.): Catalpa – Datenblatt bei World Checklist of Selected Plant Families des Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. Zhi-Yun Zhang & Thawatchai Santisuk: Catalpa Scopoli., S. 36-38 - textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China. Volume 18: Bignoniaceae. Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis 2010