Distrikto Talsi

distrikto en nordokcidenta Latvio

Distrikto Talsi (latve Talsu novads) estas distrikto en nordokcidenta Latvio. La distrikto estis kreita en 2021 en la lastaj limoj de iama distrikto Talsi (latve Talsu rajons, 1950-2009), per unuiĝo de ekzistantaj en 2009-2021 4 iamaj pli malgrandaj komunumoj (latve Talsu novads, Dundagas novads, Mērsraga novads, Rojas novads). La centro de la distrikto situas en Talsi.

Distrikto Talsi
latve Talsu novads
Distrikto
Kolkas rags.jpg
Kolkasrags, la plej norda punkto de la Kurzeme duoninsulo
LVA Talsu novads COA.png
Blazono
Lando Latvio Latvio
Historia regiono Kuronio
Ŝoseo E22/A10 Rigo-Ventspils
 - Ŝoseo P120 Talsi-Kuldīga
 - Ŝoseo P128 Talsi-Jūrmala
 - Ŝoseo P131 Tukums-Kolka
Urboj Talsi, Stende, Sabile, Valdemārpils
Riveroj Abava, Roja, Stende, Grīva
Ĉefurbo Talsi
Plej alta punkto Kamparkalns
 - alteco 175 m s. m.
Plej malalta punkto Marbordo
 - alteco m s. m.
Areo 2 744 km² (274 400 ha)
Loĝantaro 35 699 (2021[1])
Denseco 13,01 loĝ./km²
Estiĝo 2021
Horzono EET (UTC+2)
 - somera tempo EEST (UTC+3)
ISO 3166-2:LV LV-097
Talsu novads 2021.png
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Talsi Municipality
Retpaĝo: talsunovads.lv

Ĝiaj najbaraj distriktoj estas sudoriente distrikto Tukums, sudokcidente distrikto Kuldīga kaj okcidente distrikto Ventspils. Norde estas Balta Maro, kaj oriente Golfo de Rigo.

HistorioRedakti

La loĝantito de la distrikto estas konata ekde ŝtonepoko en la 3-a jarmilo a.K. En la 9.-10.-aj jarcentoj, la teritorio de la distrikto estis loĝita ĉefe de livonoj, en la suda parto miksita kun la kuronoj. Ekde la 13-a jarcento kuronoj penetris pli profunde en la regionon de la okcidento kaj sudo, kreante miksitan loĝantaron de tero Vanema. Kiel rezulto de la invado de la krucistoj en la 13-a jarcento Vanema iĝis parto de Livonio, la suda parto de la hodiaŭa distrikto Talsi apartenis al la Livonia Ordeno, sed la nordo unue al la Diocezo de Rigo, tiam al la Diocezo de Kuronia. Post la kolapso de Livonio, la antaŭa parto de la ordeno estis parto de Duklando Kuronio kaj Zemgalio, sed parto de la diocezo venis al aŭtonoma distrikto Piltene. La evoluo de la areo estis interrompita per la Dua Nordia Milito (1655-1660) kaj la posta pesto. La areo estis malbone difektita kaj la ekonomio kolapsis. La rezultinta Granda Nordia Milito (1700-1721) kaŭzis eĉ pli da damaĝo; En 1710, nur 10 loĝantoj restis en Talsi. En 1795 la regiono inkludita en la Rusia Imperio, en 1797 - en la Rusia provinco Kuronio (Kurlando). Dum la Unua Mondmilito la teritorio estis okupita de Germanio ekde la mezo de 1915. En 1918 la distrikto estis inkludita en la Respubliko de Latvio.

GeografioRedakti

La plej granda parto de la distrikto situas en la norda parto de la Orienta Kuronia altebenaĵo (latve Austrumkurzemes augstiene). Marborde - Marborda malaltebenaĵo. Arbaroj ĉirkaŭ 55% de la teritorio, okcidente multaj marĉoj. Mineraloj - sablo kaj gruzo (Kurzeme, Vīdale), dolĉakva kalkoŝtono, dolomito, argilo, torfo. En paroĥo Valdgale estis trovita urania erco. La plej multaj el la mineralenpagoj en la distrikto ne estas evoluigitaj.

Averaĝa temperaturo: -3 - -4°C en januaro, +16,5 - +17°C en julio. Precipitaĵo 550-700 mm jare.[2]

La distrikto situas en la basenoj de Venta kaj pluraj marbordaj riveroj. Gravaj riveroj: Abava kun alfluanto Virbupe, Roja, Stende kun Silupe, Vidusupe, Šķēde, Dursupe, Dzedrupe, Pāce.

Grandaj lagoj estas nur parte inkluditaj en la distrikto - la norda parto de lago Engure kaj la nordorienta parto de lago Usma. El la aliaj lagoj, la plej rimarkindaj estas Sasmakas, Spāres, Laidzes, Gulbju, Pāces, Plunču, Lubezers kaj Mordanga.[3]

LoĝantaroRedakti

Distrikto Talsi havas 35 699 loĝantojn (2021) kaj la denseco estas 13 loĝantoj por kvadratkilometro.

La plej grandaj setlejoj
N# Setlejo Statuso Paroĥo Loĝantaro
(2021)[4][5]
1. Talsi Urbo 9571
2. Roja Vilaĝo Rojas 2140
3. Stende Urbo 1652
4. Sabile Urbo 1471
5. Dundaga Vilaĝo Dundagas 1400
6. Mērsrags Vilaĝo Mērsraga 1332
7. Valdemārpils Urbo 1269
8. Lauciene Vilaĝo Laucienes 727
9. Pastende Vilaĝo Ģibuļu 681
10. Kolka Vilaĝo Kolkas 640
11. Laidze Vilaĝo Laidzes 547
12. Vandzene Vilaĝo Vandzenes 535

Etna konsisto: 92% latvoj, 3% rusoj, 5% aliaj naciecoj.

Administraj unuojRedakti

Urboj (pilsēta)Redakti

Sabiles pilsēta, Stendes pilsēta, Talsu pilsēta, Valdemārpils pilsēta.

Paroĥoj (pagasts)Redakti

Abavas pagasts, Ārlavas pagasts, Balgales pagasts, Dundagas pagasts, Ģibuļu pagasts, Īves pagasts, Kolkas pagasts, Ķūļciema pagasts, Laidzes pagasts, Laucienes pagasts, Lībagu pagasts, Lubes pagasts, Mērsraga pagasts, Rojas pagasts, Strazdes pagasts, Valdgales pagasts, Vandzenes pagasts, Virbu pagasts.

GalerioRedakti

ReferencojRedakti

  1. stat.gov.lv
  2. Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020
  3. Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 480.
  4. PMLP.gov.lv Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās (latve)
  5. LĢIA.gov.lv Vietvārdu datubāze 29.01.2021 (latve)