Friedrich Dürrenmatt

svisa verkisto, scenaristo kaj dramisto

Friedrich DÜRRENMATT [ˈfriːdrɪç ˈdʏrənˌmat] (naskiĝis la 5-an de januaro 1921 en Konolfingen apud Berno, mortis la 14-an de decembro 1990 en Neuchâtel) estis svisa verkisto, scenaristo kaj dramisto.

Friedrich Dürrenmatt
Friedrich duerrenmatt 19890427.jpg
Persona informo
Naskiĝo 5-an de januaro 1921 (1921-01-05)
en Konolfingen
Morto 14-an de decembro 1990 (1990-12-14) (69-jara)
en Neŭŝatelo
Mortis pro kora malsufiĉo [#]
Etno svisoj [#]
Lingvoj germana lingvosvisgermana lingvo [#]
Ŝtataneco Svislando [#]
Alma mater Universitato de ZurikoUniversitato de Berno [#]
Familio
Patro Reinhold Dürrenmatt [#]
Patrino Hulda Dürrenmatt [#]
Gefratoj Verena Dürrenmatt [#]
Edz(in)o Lotti Dürrenmatt • Charlotte Kerr [#]
Infanoj Ruth Dürrenmatt • Peter Dürrenmatt • Barbara Dürrenmatt [#]
Profesio
Okupo dramaturgoverkisto • pentristo • scenaristoaŭtoro • poeto [#]
Aktiva dum 1943– [#]
Verkado
Verkoj La fizikistoj ❦
Vizito de maljuna sinjorino ❦
Suspekto ❦
La juĝisto kaj lia ekzekutisto ❦
Minotaurus ❦
Die Panne ❦
La promeso [#]
[#] Fonto: Vikidatumoj
Information icon.svg
vdr

La politike engaĝita aŭtoro famiĝis ĉefe pro siaj avangardismaj dramoj, filozofie profundaj krimromanoj kaj la ofte makabraj satiroj.

VivoRedakti

Post la maturiĝekzameno studis la filo de la paroĥestro de Konolfingen en Berno kaj Zuriko literaturon kaj filozofion; studinterrompo estis en 1946 kiam venis la fina decido ekverkisti profesie. Ekde 1952 ĝismorte li vivis en Neuchâtel. Unue li perlaboris la monon por familio sia antaŭ ĉio per la recenzoj de teatraĵoj, la verkado de dramoj radiaj kaj de krimromanoj (publikigitaj ĉe "Schweizerischer Beobachter"). Post kiam jam la unua teatraĵo de li Es steht geschrieben kaŭzis skandalon en Zuriko en 1947 li sukecesegis dramiste en Germanujo en 1952 per la verko Die Ehe des Herrn Mississippi. En la tuta mondo li finfine famiĝis danke al Der Besuch der alten Dame; la tragika komedio nombriĝas kune kun Die Physiker (1962) inter la plej ofte surscenigitaj germanlingvaj dramoj. Ekde la fino de la 1960-aj jaroj estis diversaj malfuroroj ĉe novaj komedioj kiujn li parte mem dramaturge aranĝis. Inter 1968 kaj 1969 Dürrenmatt estis estrarano ĉe la Teatro je Bazelo. Sekve li ekkoncentriĝis pri filozofie meditanta, parte membriografia proza stilo. Tie ĉefrolis la volumoj Stoffe I-III (1981, nova eldono en 1990 kun la titolo Labyrinth) kaj Turmbau: Stoffe IV-IX (1990).

Honoroj kaj gravecoRedakti

Dürrenmatt ĝuis multajn honorojn, i.a. en 1960 la aljuĝon de "Grosser Preis der Schweizerischen Schillerstiftung", en 1984 de "Österreichischer Staatspreis für europäische Literatur" aŭ en 1986 de la gravega premio "Georg-Büchner-Preis".

Liaj modelaj, groteskaj komedioj starigas ade la demandon je libereco kaj kulpeco de la unuopuloj en mondo malfacile taksebla, de anonimaj potencaj sistemoj. Ofte atakite kaj kritikite ili apartenis sendube al la plej gravaj literatureroj germanlingvaj teatraj de la dua duono de la 20-a jarcento. La krimromanan ĝenron mem nove difinintaj kaj parte primokintaj krimromanoj dürrenmatt-aj havis eldonokvanton konsiderindan kaj troviĝas eĉ hodiaŭ en la kanono de legindaj libroj de la lernantaro de Germanlingvio. Ekde la 1960-aj jaroj Dürrenmatt ankaŭ verkis kiel sendependa aktualaĵkritikanta komentisto. Inter 1969 kaj 1971 li kuneldonis la semajngazeton "SonntagsJournal". Krom pamfletaj pritraktoj de sia hejmlando (ekz. ĉe la parolado por Václav Havel, 1990) li furoris i.a. per engaĝiĝo vigla por Israelo. Dum la tuta vivo Dürrenmatt ankaŭ desegnis kaj pentris sen volo publikigi ankaŭ tiajn siajn artajojn. Tamen vidindas bildoj liaj ekde 2000 en Neuenburg ĉe Centre Dürrenmatt.

Listo de verkojRedakti

  • Es steht geschrieben (1947)
  • Der Blinde (1947)
  • Romulus der Große (1950)
  • Der Richter und sein Henker (1952)
  • Die Ehe des Herrn Mississippi (1952)
  • Der Verdacht (1953)
  • Der Besuch der alten Dame (1956)
  • Die Panne (1956)
  • Die Physiker (1962)
  • Der Meteor (1966)
  • Play Strindberg (1969)
  • Der Sturz (1971)
  • Achterloo (1982)
  • Justiz (1985)

En Esperanto aperisRedakti

La blindulo : dramo / Esperantigis: Gerd Bussing; Tomasz Chmielik. Lingve reviziis Wojciech Usakiewicz. - [Swidnik: Libro- Mondo ; Forumo Edmond kaj Yvonne Privat, 1990]. - 69 folioj : ilustr. – (Nova Esperanta Biblioteko Internacia : Svisa Literaturo ; 31,3)
Originalo: Der Blinde : ein Drama

La Svisoj estas samtempe liberaj, malliberuloj kaj gardistoj de si mem. Parolado de Friedrich Dürrenmatt okaze de la transdono de la premio „Gottlieb Duttweiler“ al Václav Havel la 22an de novembro 1990 apud Zürich (Svisujo). / Esperantigis kaj enkondukis Andy Künzli. - En: Kontakto 1991/4,p. 3-6. Rotterdam

FontoRedakti

Weber, Ulrich: "Dürrenmatt, Friedrich", ĉe: Historisches Lexikon der Schweiz (HLS, tie ĉi interrete)

Eksteraj ligilojRedakti