Malfermi la ĉefan menuon

Porto-Riko

lando, konsistanta el karibaj insuloj; usona teritorio
(Alidirektita el Puerto Rico)

Porto-Riko[1] (hispana: Puerto Rico, laŭ la hispanlingva nomo Haveno Riĉa), ankaŭ esperantigita kiel Puerto-Riko, Puertoriko, Portoriko estas dependa teritorio de Usono en Kariba Maro. Ĝi apartenas al la Grandaj Antiloj kaj situas oriente de Hispanjolo.

Puerto Rico

[[Flago de {{{eonomo}}}

[[Blazono de {{{eonomo}}}

[[Flago de {{{eonomo}}}|Detaloj]] [[Blazono de {{{eonomo}}}|Detaloj]]
Nacia himno: La Borinqueña
Bazaj informoj
Ĉefurbo San-Juano
Oficiala(j) lingvo(j) hispana lingvo
Ĉefa(j) lingvo(j) angla lingvo, angla lingvo, hispana lingvo, Taíno Language, Puerto Rican Sign Language
Loĝantaro 3 615 086
Horzono UTC−04:00
Interreta domajno .pr
Landokodo PRI
Telefona kodo +1787
Plej alta punkto Cerro de Punta
Plej malalta punkto Kariba Maro
Politiko
Ĉefministro

Potenc-vakuo

Ekonomio
Valuto Usona dolaro
v  d  r
Information icon.svg

Al Porto-Riko ankaŭ apartenas la du loĝataj insuletoj Culebra kaj Vieques.

Ĝeneralaj informojRedakti

  • Landkodo: PR
  • Nacia nomo: Estado Libre Asociado de Puerto Rico / Commonwealth of Puerto Rico
  • Areo: 9.104 kv.km.
  • Loĝantaro: 3.927.000
  • Loĝdenseco: 434 / km2
  • Adm. centro: San-Juano
  • Lingvoj: hispana (kaj iom da angla)
  • Leĝa statuso: Libera ŝtato, asociita al Usono
  • Mono: usona dolaro

HistorioRedakti

La insulo estis loĝata antaŭ la 15-a jarcento de la tainoj.

Ĝi estis unue vizitata de eŭropanoj dum la dua vojaĝo de Kristoforo Kolumbo en 1493. De tiam, ĝi restis kolonio de la hispana monarkio.

Dum la 19-a jarcento, kune kun Kubo, kaj kontraŭe al la ceteraj iberamerikaj landoj, ĝi restis ligita al Hispanio, sed fine de la jarcento komenciĝis sendependista movado. En 1898, okaze de la hispana-usona milito, Porto-Riko estis aligita al Usono.

En 1945 Luis Muñoz Marín venkis en la unuaj demokrataj balotoj, kaj en 1952 estas organizita aŭtonoma regado.

Administra statusoRedakti

La porto-rikanoj dekjare faras voĉdonon, en kiu ili elektas inter 3 ebloj:

  1. Resti kun Usono, kiel "libera asociata ŝtato" (hispane, "Estado Libre Asociado"). Ĝis nun, ĉiam ili elektis ĉi tion.
  2. Tranĉi sin de Usono kaj iĝi tute sendependa regno. Dum la lastaj voĉdonoj ĉi tiu eblo ricevis proksimume kvin procentojn de la voĉdonoj.
  3. Iĝi plia (la kvindek-unua) usona ŝtato.

Porto-Riko sendas sian propran teamon al la Olimpiaj ludoj. La porto-rikanoj estas liberaj de la impostoj de la usona registaro (sed pagas impostojn al sia registaro).

La portorikanoj ne rajtas elekti la prezidenton de Usono. Ili elektas reprezentanton al la Kongreso de Usono, sed ili ne havas rajton voĉdoni.

Administra DividoRedakti

EkologioRedakti

Biogeografie la insulo apartenas al la kariba ekoprovinco de la neotropika ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ). Ĝi entenas unuflanke la portorikajn humidajn arbarojn, aliflanke la portorikajn sekajn arbarojn. Biome temas pri ekoregionoj kiuj respektive apartenas al "tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj" kaj al "tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj".

EkonomioRedakti

La ekonomio de Porto-Riko plejparte baziĝis sur usonaj industrioj, kiuj profitis en la pasinto je favora fiska kondiĉo. Ankaŭ la turismo estas sufiĉe grava.

Grava parto de la enspezoj de la insulo venas el la elmigrintoj en la kontinentan parton de Usono.

PolitikoRedakti

Vidu artikolon pri Partio de la Laboranta Popolo.

Gravaj urbojRedakti

  • San-Juano: 433 412 loĝantoj (taks. 2003), kaj 2 milionoj por la aglomeraĵo
  • Bayamón 236 688 loĝantoj (taks. 1999)
  • Ponce 193 640 loĝantoj (taks. 1999)
  • Mayaguez 100 463 loĝantoj (taks. 1999)
  • Arecibo 100 131 loĝantoj (taks. 2000)
  • Yabucoa 43 140 loĝantoj (taks. 2006)
  • Fajardo 40 712 loĝantoj (taks. 2000)

TurismoRedakti

La insulo estas tre vizitata, ne nur de usonanoj.

Gravaj vidindaĵoj estas:

KulturoRedakti

Porto-rika kulturo estas miksaĵo de kvar kulturoj: Afrika (el sklavoj), Taína (el Amerikaj indianoj), Hispana (el Eŭropo), kaj pli lastatempe, Nordamerika (el Usono). El Hispanujo, ili ricevis la Hispanan lingvon, la katolikan religion, kaj multe da pliaj tradicioj.

ReferencojRedakti

Eksteraj ligilojRedakti