Malfermi la ĉefan menuon

Pyrzyce (kaŝube: Përzëca; aliaj nomoj dum tuta historio de la urbo: Piriz 1186, Puritz 1186, Piriz 1217, Pirijtz 1577, Pyritz, germane: Pyritz) - estas la urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando.

Pyrzyce

Blazono

Blazono
Pyrzyce City Hall.JPG
Genitivo de la nomo Pyrzyc
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Pyrzycki
Komunumo Komunumo Pyrzyce
Speco de komunumo Urbo-kampa
Fondita en 1235
Urborajtoj 1263
Koordinatoj 53° 8′ N, 14° 53′ O53.13333333333314.883333333333Koordinatoj: 53° 8′ N, 14° 53′ O
Areo 38,79 km²
Loĝantaro 12908 (februaro de 2006) (en 2004)
Loĝdenso 328,7 loĝ./km²
Poŝtkodo 74-200
Telefona antaŭkodo 91
TERYT 4324312054
Estro Kazimierz Lipiński
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro pl. Ratuszowy 1
Poŝtkodo de estraro 74-200
Telefono de estraro 91 570-00-89
Fakso de estraro 91 570-01-54
Ĝemelaj urboj (Svedio) Hörby
(Pollando) Złocieniec
(Pollando) Goleniów
(Germanio) Korbach
(Ĉeĥio) Vysoke Vojimposto
(Germanio) Bad Sülze
Komunuma retejo http://www.pyrzyce.um.gov.pl
Information icon.svg
vdr
La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a

Ĝi apartenas al komunumo Pyrzyce en distrikto Pyrzycki.

HistorioRedakti

Historio de Pyrzyce en la MezepokoRedakti

 
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa
 
La Sankta Otto el Bamberg, apostolo de Pomerio, patrono de la urbo Pyrzyce
 
La puto de Otto el Bamberg kie okazis en la jaro 1124 la baptado (ĉe la strato Warszawska)
 
La princo de Pomerio Barnim la 1-a "Bona" (1210-1287)

La setlado en la regiono de Pyrzyce estas tre malnova, la unuaj skribaj mencioj aperis jam en la 8a-9a jarcentoj. En la dua duono de la 10a jc Pyrzyce estis sub la pola regado de dinastio Piastoj t.e. la unua pola princo Mjeŝko la 1-a, sed jam en la 11a jc denove Pyrzyce havis la sendependan politikon kadre de la ŝtato Pomerio. En la jaro 1124 la loĝantoj de Pyrzyce estis baptitaj. La kristanigan mision, senditan tien fare de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa kaj gvidis ĝin invitita de pola reganto la germana episkopo Otto el Bamberg, kiu poste estis konata kiel Sankta Otto, de la jaro 2006 li estas la patrono de la urbo. W XII wieku Pyrzyce były grodem kasztelańskim, a w kolejnym wieku ośrodkiem wójtostwa krajowego. W latach 1230-1240 przy wczesnośredniowiecznym grodzi powstało nowe miasto, wzorowane na miastach Europy Zachodniej. Miało owalny kształt, dwie główne ulice, w centrum znajdował się obszerny plac targowy, na którym później wzniesiono kościół oraz ratusz. Z czasem przejęło ono funkcje dawnego grodu, a podgrodzie przeszło w poczet dóbr klasztoru augustianek. Pyrzyce ricevis en la jaro 1263 la urborajtojn de la manoj de princo de Okcidenta Pomerio Barnima la 1-a. XIII wiek to czas intensywnego rozwoju. Miasto rozpoczęło budowę systemu fortyfikacji, czyli murów obronnych, fosy i wałów. Mury były rozbudowywane w kolejnych wiekach. Mimo licznych wojen Pyrzyce długo pozostawały niezdobyte. Najcięższe oblężenie miało miejsce w 1478 roku, gdy książę Bogusław la 10-a bronił się przed natarciem dziesięciotysięcznego wojska elektora brandenburskiego Albrechta. La ĉefa okupo de la loĝantoj estis agrikulturo.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Pyrzyce de la 16a jc ĝis la 19a jcRedakti

 
Eŭropo dum la Tridekjara Milito

En la 16a jc estis ekonomia vigligo de urbo Pyrzyce, en la sekvonta 17a jc okazis stagnado. Po reformacji w XVI wieku dobra klasztoru augustianek przeszły w posiadanie miasta. Dum la Tridekjara milito (1618-1648) la urbo estis detruita. En la jaro 1637 eniris en la regadon de Svedio. Od 1653 roku znalazło się w granicach Brandenburgio, a później Królestwa Pruskiego. Od drugiej połowy XVIII wieku w Pyrzycach rozwijał się przemysł oraz zabudowa miejska. Wówczas powstało przedmieście południowe. Z kolei po włączeniu Pyrzyc w 1882 roku do sieci połączeń kolejowych powstało przedmieście północne. Dało to dodatkowy impuls do rozwoju miasta. Dworzec kolejowy usytuowano na przedmieściu północnym, co spowodowało rozbudowę tej części miasta. Fine de la 19a jc estis establita en Pyrzyce la porinstruista seminario, nun estas tie la distrikta hospitalo.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Pyrzyce dum la 20a jcRedakti

 
La preĝejo de Sankta Otto el Bamberg, nun Maria-preĝejo

Komence de la 20a jc al la tero de Pyrzyce venadis miloj da poloj. W związku z napływem rzeszy polskich robotników sezonowych do pyrzyckich majątków rolnych, w 1909 roku powstaje kaplica i parafia katolicka. W mieście powstała również sieć kanalizacyjna, wodociągowa i gazowa. W 1939 roku miasto liczyło 13 000 mieszkańców. Dla porównania, w średniowieczu było to tylko niecałe 2 500 osób. Podczas II wojny światowej Niemcy zamienili Pyrzyce w twierdzę, która miała bronić dostępu na przedpola Szczecina. Walki o miasto trwały ponad miesiąc, a centrum miasta zamienione zostało w sterty gruzów. Pyrzyce zostały zdobyte dnia 2 marca 1945 roku, przez oddziały Armii Czerwonej.

 
Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito
 
La Kapelo de Sankta Spirito (hospitala), nun la Regiona Muzeo
 
La Pulvo-turo kaj la defendmuroj
 
La Strigo-turo

Wkrótce miasto trafiło w ręce polskiej administracji. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). Z powodu dużych zniszczeń siedzibę powiatu już latem 1945 roku przeniesiono do Lipian. Po pięciu latach, naznaczonych odgruzowywaniem miasta i początkami jego odbudowy, Pyrzyce znów stały się siedzibą powiatu. En la jaro 1958 oni komencis rekonstruon de la gotika Maria-preĝejo. Wśród ocalałych budowli znalazła się też kapelo de la Sankta Spirito (vidu la apudajn fotojn), która po renowacji została zaadaptowana w 1969 roku na bibliotekę miejską. Odrestaurowano ratusz miejski, który stał się jak dawniej siedzibą władz. Dokonano również konserwacji i odrestaurowania zniszczonych odcinków murów miejskich. Post la milito tre intensive disvolviĝis la konstruado de la loĝdomoj kaj agrikulturo.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

BibliografioRedakti

  • Fritz R. Barran, Städte-Atlas Pommern, Leer: Rautenberg, 1993.
  • Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów

słowiańskich, tom 8, Varsovio: Nakładem Władysława Walewskiego, 1887.

  • Czesław Czubryt-Borkowski, Zygmunt Czarnocki, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945, Varsovio: Sport i Turystyka, 1988.
  • Ryszard Kiersnowski, Grodziska Pomorskie w najdawniejszych przekazach źródeł pisanych, „Archeologia Polski”, tom 2, 1958.
  • Gustav G. Kratz, Die Städte der Provinz Pommern: Abriss ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden,

Bath: Robert Klempin, 1865.

  • Edward Rymar, Pyrzyce i okolice poprzez wieki, Pyrzyce: Pyrzycka Biblioteka Publiczna, 2009.

Ĝemelaj urbojRedakti