Malfermi la ĉefan menuon

Nidzica (antaŭe Nibork; germane: Neidenburg; prapruse: Nīdaspils) estas urbo en la provinco (vojevodio) Varmio-Mazurio de Pollando.

Nidzica

Blazono

Blazono
Zamek w Nidzicy.jpg
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Nidzicy
Provinco Varmio-Mazurio
Distrikto Distrikto Nidzica
Komunumo Komunumo Nidzica
Speco de komunumo Urbo-kampa
Koordinatoj 53° 21′ N, 20° 26′ O53.35833333333320.425Koordinatoj: 53° 21′ N, 20° 26′ O
Areo 6,86 km²
Loĝantaro 14798 (en 2004)
Loĝdenso 2157,1 loĝ./km²
Poŝtkodo 13-100
Telefona antaŭkodo 89
Aŭtokodo NNI
TERYT 6283611044
Estro Dariusz Szypulski
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro pl. Wolności 1
Poŝtkodo de estraro 13-100
Telefono de estraro 89 625-25-04
Fakso de estraro 89 625-21-70
Ĝemelaj urboj (Danio) Aaskov
(Ukrainio) Sarny
Komunuma retejo http://www.nidzica.pl/
Information icon.svg
vdr
La Malnova Urbo en Nidzica

Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de samnoma distrikto Nidzica.

Supozata grandeco de la lando de Mjeŝko la 1-a
Limoj de Pollando dum regado de pola reĝo Boleslao la 1-a, nomata "la Brava"
La kastelo de la Teŭtona Ordeno en Nidzica
Mapo de Pollando dum la regado de Ladislao la 1-a (Pollando) (Ladislao la Ulnolonga)(dum la jaroj: 1275–1300)
La dokumento de Prusia Konfederacio kiu oferas al la pola reĝo Kazimiro la 4-a la enkorporigon de la teŭtona Prusio al Krono de la Regno de Pollando, 1454, (Pola Centra Arkivo de Historiaj Dokumentoj), la gvidanto de la Prusa Konfederacio estis Jan Bażyński kiu naskiĝis en Tolkmicko
La Ŝtato de Teŭtona ordeno post la Dektrijara Milito, la 1466 jaro

HistorioRedakti

Nomo de la urbo

La nomo estas kreita de slava radiko nid/neid aperanta en nomoj de ebenaj riveroj. La unuaj historiaj fontoj donas germanan nomon: Nydenburg, poste Neidenburg ("defendejo apud rivero Nida"), kiu laŭvice estis poligita al Nibork, Nidbork, Niedzbórz.

Historio de Nidzica en la MezepokoRedakti

La komenco de la setlado en la ĉirkaŭaĵo de la nuna urbo Nidzica estis en la 10a jc kaj tipo estos en la limoj de la lando de Mjeŝko la 1-a. Tiam en la ĉirkaŭaĵo de la posta urbo loĝis slavoj, pri tio pruvas la eltrovaĵoj el Działdowo kaj de la vilaĝo Skurpie, kaj la karaktero de la proksimaj limaj burgoj en Nowy Dwór (Nova Kortego) kaj Księży Dwór (Pastra Kortego). En Pokrzywnica Wielka kaj Szczepków Borowy oni sekve malkovris la slavan tombejon el la 11-a kaj 12-a jarcentoj. En Nidzica la unua ligna objekto estis konstruita fare de germana kruckavaliroj probable dum la jaroj 1266-1268. La unua mencio pri la kastelo ĉe la rivero Nida, kiu trafluas la urbon, devenas de la jaro 1376. La 7-an de decembro 1381 la setlejo ricevis la urborajtoj el la manoj de Alta Majstro de la Teŭtona Ordeno Winrich von Kniprode (1310-1382), kaj la unuan blazonon de la urbo. Kiel la urbo situanta proksime de la limo kun pola Mazovio ĝi ricevis du sendependaj sed ligitaj kun si la defend-sistemoj, do la kastelo kun la antaŭkastelo kaj la urbaj fortikaĵoj kun kiel la ĉefa estis defend-muro kun la defend-turoj ĉe la anguloj kaj la muro de la orienta flanko alkonstruita kelkaj jaroj poste. De la okcidenta flanko ĉirkaŭis la urbon rivero Nida, de la tri alij flankoj oni konstruis la fosaĵojn kun la akvo de la rivero Nida. Interne de la muroj estis du defend-objektoj: la preĝejo kaj malgranda klostro. En la jaro 1389 en la urbo estis la kunveno de la reprezentantoj de la Teŭtona Ordeno, Krono de la Regno de Pollando, Grandprinclando Litovio (Litvo) kaj la Mazovia Princlando (Mazovio). Rezulte de la militoj pol-teŭtonaj dum la jaro 1414 pola armeo ekokupis por iom da tempo la urbon. Dum la Dektrijara milito (1454-1466) la urbon ekokupis la armeo de la Prusia Konfederacio, kiu batalis kontraŭ la Teŭtona Ordeno. Tamen post la Pac-traktato de Toruno en la jaro 1466 la urbo restis en la limoj de la Teŭtona Ŝtato.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Nidzica de la 16a jc ĝis la 18a jcRedakti

 
Prusa Omaĝo, la 10an de aprilo 1525, sur la urboplaco en Krakovo

Sekve de la denova milito pol-teŭtona, la 24an de februaro 1520 en la urbo Nidzica denove aperis la pola armeo. Spaliły one młyn przy zamku i wyrządziły sporo szkody mieszczanom. La kvinjara milito estis finita per la tn. Prusa Omaĝo, kiu okazis la 10an de aprilo 1525, sur la urboplaco en Krakovo kaj okazis la sekularigo de la Teŭtona Ŝtato en la laikan ŝtaton, kiu samtempe ekesti la feŭdo de Pollando. W Nidzicy oba kościoły przejęli luteranoj, na zamku zaś miejsce Krzyżaków zajął starosta książęcy, którym był Piotr Kobierzycki. Duże dochody przynosiły mieszkańcom Nidzicy gorzelnie i browary. W mieście było także wielu rzemieślników, którzy zajmowali się produkcją sanek i niecek. Pod koniec XVI wieku dzięki targom odbywającym się koło ratusza w Nidzicy miasto należało do stosunkowo zamożnych. Wojny szwedzkie w XVII wieku przerwały pomyślną koniunkturę gospodarczą miasta. Przemarsze wojsk w 1628 roku spowodowały tu duże zniszczenia i szkody. Dum la Sveda diluvo (vidu la apudan mapon) en la jaro 1656 en la urbo aperis tataroj. Miasto zamknęło przed nimi bramy, więc ci spalili jedynie przedmieścia. 30 marca 1664 roku całe miasto spłonęło w wielkim pożarze. XVIII wiek także nie należał do szczególnie udanych, chociaż rosła liczba mieszkańców z 1142 osób w 1738 roku do 1867 osób już w 1751 roku. W 1710 roku w mieście pojawiła się dżuma i do stycznia 1711 roku uśmierciła około 200 mieszkańców. Fine de la 18a jc oni superŝutis la urbajn fosaĵojn kaj oni malkonstruis la defendmurojn.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Nidzica de la 19a jc ĝis la 21a jcRedakti

 
Eŭropo dum la Napoleonaj Militoj kiuj daŭris de 1803 ĝis 1815 jaro
 
La Batalo ĉe Tannenberg proksime de Nidzica
 
Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

Dum la Napoleonaj militoj en la jaro 1806 en la urbon enmarŝis franca armeo kun polaj taĉmentoj, kiuj la 10an de junio 1807 direktiĝis al Kenigsbergo (vidua la apudan mapon). Na zamku nidzickim urządzono lazaret. Wojska francuskie ponownie pojawiły się w mieście w maju 1812 roku i opuściły miasto 18 sierpnia 1813 roku. W 1830 roku mieszkańcy miasta postanowili wyremontować tutejszy zamek. W 1825 roku w Nidzicy mieszkało 1225 Polaków, co stanowiło 51,6% jego mieszkańców. W 1831 roku w Nidzicy wybuchła epidemia cholery. Zachorowało na nią 356 osób, z których 218 zmarło. prosperity. Wyraźnie wzrosła liczba mieszkańców, zbudowano nowoczesną infrastrukturę kolejową i drogową. Komence de la Unua Mondmilito do Nidzicy wtargnęli Rosjanie, paląc całe miasto w dniu 22 sierpnia 1914 roku. Po ich wyparciu, post la germana venko dum la Batalo ĉe Tannenberg, oni tuj decidis la rekonstruon de la urbo, kion financis la kolekto en tuta Germanio. Nidzicę rozbudowano i unowocześniono. Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 roku, lotnictwo polskie zbombardowało okolice dworca kolejowego. 5 października 1944 roku miało miejsce pierwsze bombardowanie miasta przez lotnictwo rosyjskie, w wyniku którego spłonęło kilka budynków. La 20an de januaro 1945 Nidzica estis ekokupita de la Ruĝa Armeo. La urbo estis en 80% detruita, kaj laŭ la Jalta konferenco kaj la Potsdama konferenco germanoj estis devige translogigitaj al Germanio. La 27an de majo 1945 la sovetia komendanto oficiale transdonis la urbon al la pola administrado.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, la doktoriĝ-kandidato en Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio:

 
La kastelo de la Teŭtona Ordeno en Nidzica

Halina Blak, Stanisław Grodziski (1990): Hołd Pruski, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Joanna Felis (2004): Historia miasta Olsztyna, Ostródy i Nidzicy. Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin, Studio Poligrafii Komputerowej SQL, Olsztyn.

Julius Gregorovius (1883):Die Ordensstadt Neidenburg in Ostpreußen, Kommissionsverlag der R. Kanterschen Hofbuchbruckerei, Marienwerder.

Władysław Korzeniowski (1976): Nidzica. Z dziejów miasta i okolic, Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn.

Edward Martuszewski (1976): Z dziejów Ostródy, Nidzicy i powiatu nidzickiego, Nakładem autora, Olsztyn.

Max Meyhöfer, Paul Wagner (1968):Der Kreis Neidenburg: ein ostpreussisches Heimatbuch, Kreisgemeinschaft Neidenburg, Landshut.

Hans Prutz (1908): Die Ritterorden. Bechtermünz Verlag, Berlin.

Waldemar Rezmer (2012): Historia Nidzicy i okolic,Starostwo Powiatowe, Nidzica.

Wolfgang Sonthofen (1995): Der Deutsche Orden, Weltbild Verlag, Augsburg.

Partneraj urbojRedakti

Konindaj personojRedakti

InteresaĵojRedakti