Malfermi la ĉefan menuon

Carhaix-Plouguer estas komunumo de la departemento Finistère, en la regiono Bretonio, en Francio.

Carhaix-Plouguer
La « domo de la seneskalo » (16-a jc) fariĝinta turismoficejo
La « domo de la seneskalo » (16-a jc) fariĝinta turismoficejo
Administrado
Lando Flago-de-Francio.svg Francio
Regiono Bretonio
Departemento Finistère
Arondismento Châteaulin
Kantono Carhaix-Plouguer (ĉefurbo)
Komunumaro Komunumaro de la komunumoj de Poher
Urbestro Christian Troadec (2001-2014)
Insee-kodo 29024
Poŝtkodo 29270
Demografio
Loĝantaro 8 156 (2008[1])
Loĝdenso 316 loĝ./km2
Geografio
Koordinatoj 48° 17′ N, 3° 34′ U48.278334-3.567223Koordinatoj: 48° 17′ N, 3° 34′ U
Alteco 69 ĝis 169 m
Areo 25,81 km2
Situo
Information icon.svg
vdr

GeografioRedakti

 
Mapo de Carhaix kaj Plouguer antaŭ ilia kunfandiĝo

Carhaix situas en regiono Poher, grava parto de Kernevo, inter la montoj de Arrée norde kaj la Nigraj Montoj (Francio) sude. Geologie, Carhaix situas en la centro de la baseno de Châteaulin, konsistanta precipe el skisto ofte ardezaj kaj el grejso en topografia kaviĝo inter la montoj de Arrée kaj la Nigraj montoj.

Fariĝintaj komunumoj dum la franca revolucio, Carhaix kaj Plouguer kunfandiĝis en 1956 kaj elektis la nomon Carhaix-Plouguer. Ekde 1862, la urba konsilio de Carhaix deziresprimis tion[2].

Distancoj al pluraj francaj urboj (birdofluge)Redakti

Carhaix-Plouguer okupas centran pozicion centre de la okcidenta parto de la bretona duoninsulo. Ĝi situas proksimume je egala distanco de pluraj grandaj urbaj areoj : Brest, Quimper, Saint-Brieuc, Lorient [3]

Urbo Morlaix Guingamp Pontivy Quimper Lorient St-Brieuc Brest Vannes Rennes Nantes Le Mans Paris
Distanco

Direkto

39 km

(N)

45 km

(N-E)

50 km

(E)

51 km

(S-O)

61 km

(S)

65 km

(N-E)

69 km

(N-O)

92 km

(S-E)

141 km

(E)

191 km

(S-E)

282 km

(E)

440 km

(E)

Origino de la nomoRedakti

En ĉarto subskribita de la grafo de Kernevo, Hoël, por donaci « vilaon situanta apud Caer Ahes, en kiu troviĝas la preĝejo sanctus Kigavus (sankta Quijeau) »[4], troviĝas la plej malnova formo de la nomo de Carhaix, proksima kaj samtempa al la formoj troveblaj en la mezepokaj romanoj. La ĉarta kompreneble antaŭa la morton de Hoël en 1084.

HistorioRedakti

PrahistorioRedakti

Neniu restaĵo antaŭa al la gaŭla periodo estis trovita en Carhaix, eĉ se tiaj restaĵoj troviĝas norde en la kampadejo de Artus en Huelgoat kaj pli oriente en la kampadejo de Paule[5].

Vorgium, gallo-romia ĉefurbetoRedakti

Arkeologiaj serĉoj[6] komencitaj en la 18-a jc kaj nun metodaj ekde 1995 malkovras pli kaj pli da restaĵoj de konstruaĵoj. Multaj gallo-romiaj restaĵoj estis trovitaj kaj ili interesis siatempe Théophile Malo Corret de la Tour d'Auvergne.

Carhaix, kruciĝejo de romianaj vojoj kaj poste de reĝaj ; la france « chemins d'Ahes »Redakti

 
Carhaix : la ponto de la muelejo Moulin-Meur (ruino) sur la rivero Hyères
 
La Eta Carhaix : la rivero Hyères kaj la malnova ponto de la 18-a jc
 
La Eta Carhaix : la ponto de la 18-a jc sur la rivero Hyères (malsupra vido)

Ekde la romia epoko, Vorgium (Carhaix) estis vera kruciĝejo, la france Annales de Lausanne en 818 kvalifikis Carhaix (kie la reĝo de Francio Ludoviko la 1-a kaj ties ost (= armeo) estus restadanta en tiu dato) Corophesium ( = kruciĝejo) pro sia centra pozicio okcidente de la armorika duoninsulo : ok romiaj vojoj eliris el Carhaix irantaj, inkluzivante de la disbranĉiĝoj, en 12 malsamaj direktoj[7].

Carhaix en la MezepokoRedakti

Carhaix en la frua Mezepoko : la primitiva paroĥo de PlouguerRedakti

Tiu periodo de la historio de Carhaix estas mlalbone konata.

La ĉefurbo de la mezepoka PoherRedakti

Poher estas la Pou-Kaer, la lando de la Civito. La nomo Kaer estas vorto komuna al la britonaj keltaj lingvoj, kiu signifas fortikigitan lokon.
En 878, la urbo eble estis prirabita de la vikingoj, sed tio ne estas certa. Ekde la 9-a jc, la ĉartaro de Redon mencias Poucar aŭ Poucher kaj tio respondus al la spaco inter la montoj de Arrée kaj la Nigra monto, buŝo de la rivero Aulne kaj la lando de Quintin oriente[8].

La detruoj ligitaj al la hereda milito de Bretonio (1341 - 1364)Redakti

Carhaix en la moderna epokoRedakti

Carhaix en la 17-a kaj 18-a jcRedakti

 
La iama monaĥinejo de la Hospitalaninoj komence de la 20-a jc
 
Carhaix : tio, kio restas de la iama monaĥinejo de la Hospitalaninoj

Carhaix en la franca revolucioRedakti

 
Jean Marie Golias de Rosgrand, deputito de la tria ordeno al la ĝenerala Asembleo de Bretonio de la seneskalejo de Carhaix
 
Vincent Samuel Billette (1729-1812), deputito de la tria ordeno al la ĝenerala Asembleo de Bretonio de la seneskalejo de Carhaix

La tria ordeno de la seneskalejo de Carhaix skribis plendokajeron[9] petanta la egalecon de la impostoj por la tri ordenoj, la neniigon de la nearmulaj impostoj ('france taille), hejmimpostoj (france fouage) kaj de dekonaĵimpostoj (france dîme) kaj de la malkontrakteblaj farmobienoj kaj de la senjoraj justicoj.

En la 19-a jcRedakti

La pludaŭro de la tradicia vivoRedakti

 
"Port-de-Carhaix" en 1900 : la kanalo inter Nantes kaj Brest kaj la stacidomo de « bretona fervoja reto »

La malfermo de la kanalo inter Nantes kaj Brest en ĉ. 1830, profitis al la ardezejoj kaj al la regiona agrokulturo, sed ne dinamikigis Carhaix, eĉ se ĝi estigas lan havenon de Carhaix.

Carhaix kaj La Tour d'AuvergneRedakti

 
Statuo de La Tour d'Auvergne en Carhaix (de Carlo Marochetti)

En la 20-a jcRedakti

 
Carhaix : la ĉevala bazaro, placo de la preĝejo fine de la19-a jc
 
Carhaix : danco post la granda bazaro sur la placo Champ-de-Bataille iom post 1900

La fervoja stelo de CarhaixRedakti

 
La fervoja stelo de Carhaix
 
La stacidomo de Carhaix komence de la 20-a jc
 
La stacidomo de Carhaix en 2011
 
Lokomotivo E415, apud la stacidomo

La unua mondmilitoRedakti

207 soldatoj de Carhaix kaj Plouguer estis mortigitaj en la unua mondmilito.

La dua mondmilitoRedakti

AdministracioRedakti

 
Carhaix : la urbodomo kaj dulingva afiŝo (okaze de etapo de bicikla 'Tour de France' en 2011)

DemografioRedakti

Demografia evoluoRedakti

Piramido de la aĝojRedakti

EkonomioRedakti

 
La ĉefa komerca strato de Carhaix (strato Lambert)

Bretona lingvoRedakti

 
Ekzemplo de bretona-franca dulingvismo
 
Arbaro da bretonaj flagoj okaze de la tridekjariĝo de la lernejoj Diwan en 2008

Lokoj kaj monumentoj[10]Redakti

 
La preĝejo Saint-Trémeur komence de la 20-a jc
 
Saint-Pierre de Plouguer - La sonorilturo

Personoj ligitaj al la komunumoRedakti

NaskiĝojRedakti

MortojRedakti

  • Roger Guenver, amatora arkeologo fakulo pri gallo-romia periodo

FikcioRedakti

Artistoj, verkistoj kaj personoj, kiuj vivis en CarhaixRedakti

RakontoRedakti

  • Ernest du Laurens de la Barre transkribis tradician bretonan rakonton titolitan france Trémeur ou l'homme sans tête[15], kiu komenciĝas tiel : Malnovtempe, loke de Plouguer, tie, sur la bordoj de la rivero Aulne, sube de Carhaix, vilaĝo loĝata de paganoj, kiuj kultis diojn, diinojn, diablinojn kaj amason da malbonaĵoj. Mi aŭdis de kleruloj ke iliaj ĉefoj estis nomataj druidoj...

Kulturaj okazaĵojRedakti

Sportaj okazaĵojRedakti

  • La duonmaratonoj Huelgoat-Carhaix kaj Poullaouën-Carhaix[17] 10 km okazas ĉiujare en Majo.

TransportojRedakti

BibliografioRedakti

  • Collectif (Erwan Chartier, dir.), france Carhaix : deux mille ans d'histoire au cœur de la Bretagne, Éditions ArMen, 2005, 203 p.
  • france Carhaix et le Poher, itinéraires intérieurs, direction Marie-Josée Christien (hors-série Spered Gouez, 2004)
  • Ronan Gorgiard, france Les Vieilles Charrues : le Wood-soc breton : 10 ans de labour, Éditions An Here, 2002
  • Mesgouez D., france Histoire des rues de Carhaix, Coop Breizh, Spezet, 1991
  • François Moal, france Carhaix et le Poher : aux carrefours de l'histoire, Coop Breizh, Spezet, 1986
  • Louis Pape. france La Civitas des Osismes à l'époque gallo-romaine . Presses universitaires de Rennes, 1978. Thèse universitaire.

Notoj kaj referencojRedakti

  1. france laŭleĝaj loĝantaroj en 2008 sur la retpaĝo de INSEE
  2. france Procès-verbal des séances du conseil général du Finistère, session de 1862, legebla de http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5568478p.r=Plouguer.langFR
  3. france Calcul de l'orthodromie. Alirita 9-an de oktobro 2011.
  4. Paul de Berthou, france Cartulaire de l'abbaye Sainte-Croix de Quimperlé, 2-a eldono, 1904, legebla el Gallica.
  5. Régis Le Gall Tanguy, france L'Évolution d'un ancien chef-lieu de cité : Carhaix (Finistère) au Moyen Âge, université de Poitiers, 2006, consultable http://www.scribd.com/doc/34989956/L%E2%80%9Fevolution-d%E2%80%9Fun-ancien-chef-lieu-de-cite-Carhaix-Finistere-au-Moyen-Age
  6. http://vorgium.pagesperso-orange.fr/accueil.htm
  7. Jean-Yves Éveillard, france La Voie romaine de Rennes à Carhaix. Recherches autour d’un itinéraire antique. Brest, université de Bretagne occidentale, 1975
  8. R. Couffon, « france Les pagi de la Domnonée au 9e}} selon les hagiographes bretons », Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de Bretagne, tome 24, 1944
  9. Parlamentaj arkivoj de 1787 ĝis 1860 ; 2-7. États généraux ; Cahiers des sénéchaussées et bailliages. Série 1 / Tome 2 / impr. par ordre du Sénat et de la Chambre des députés ; sous la dir. de MM. Jules Mavidal et Émile Laurent,... consultable sur Gallica.
  10. france http://www.ville-carhaix.com/fr/decouvrir/patrimoine/index.asp
  11. René Kerviler, france Recherches et notices sur les députés de la Bretagne aux États-généraux et à l'Assemblée nationale constituante de 1789, 1885, legebla el Gallica.
  12. Gazeto Le Matin n°6165 de la 11-a de januaro 1901, legebla el Gallica.
  13. http://www.memoresist.org/spip.php?page=oublionspas_detail&id=1227
  14. Yann Brekilien france Histoire de la Bretagne, paĝoj 237 ĝis 239
  15. Émile Souvestre, Ernest Du Laurens de La Barre, François-Marie Luzel, "Contes et légendes de Basse-Bretagne", Société des bibliophiles bretons et de l'histoire de Bretagne, Nantes, 1891, legebla el http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110018s/f103.image et pages suivantes
  16. FR3 (7-an de julio 1995). Le festival des vieilles Charrues. L'Ouest en Mémoire (INA). Alirita 27-an de junio 2011.
  17. Duonmaratono Huelgoat-Carhaix kaj Huelgoat-Carhaix (10 km)

Vidu ankaŭRedakti

Eksteraj ligilojRedakti