Amino estas kolekta nomo por nitrogen-entenaj organikaj kombinaĵoj karakterizataj de aminogrupo. Aminoj teorie aŭ fakte devenas el amoniako, en kiu organikaj kombinaĵoj, kiel alkilojariloj, anstataŭas unu aŭ pli da hidrogenaj atomoj. Kombinaĵoj kun la nitrogenatomo apud karbonilo nomiĝas amidojn kaj havas malsamajn kemiajn ecojn.

Al la naturaj aminoj apartenas la alkaloidoj kaj la aminoacidoj. Pro tio, la franca kemiisto Charles-Adolphe Wurtz trovinte la aminojn en 1849 komence nomis ilin artefaritaj alkaloidoj.

Oni uzas en la industrio multajn aminojn por produktado de pneŭoj, medikamentoj, sintezaj rezinoj, fibroj kaj kolorigaĵoj. Gravaj industriaj aminoj estas anilino, aromata amino, kaj trimetilamino, triaranga alifata amino.

Oni distingas unua-, dua- kaj triarangajn aminojn, laŭ la alligataj organikaj grupoj anstataŭ la hidrogenatomoj. La di-, tri- kaj poliamino entenas du, tri aŭ pli da aminogrupoj el la supraj tipoj.

NomenklaturoRedakti

Kiam la aminogrupo prioritatas, la molekulan nomon finas sufikso "-amino". Kontraŭe ĝi havas prefikson "amino-"

SintezojRedakti

Klasike, la aminoj estas kreataj de alkilado el malaltarangaj aminoj. Per alkilado de amoniako ekestas unuarangaj aminoj, kiujn poste oni povas alkiladi en dua- kaj triarangajn aminojn. La alkilado de triarangaj aminoj fordonas salojn de kvarrangaj aminoj.

Ekzistas aliaj metodoj:

Sintezo 1Redakti

  • Sintezo de aminoj per traktado de alkoholo kun amoniako:

 +   + 

Tamen, se ni uzas du molarojn da amino, la fina produkto estas sekundara amino:

2 +   +2 

Sekve, se ni uzas tri molarojn da amino, la fina produkto estas terciara amino:

3 +   +3 

Sintezo 2Redakti

  • Preparado de aminoj per reduktado de nitrokombinaĵoj en ĉeesto de LiAlH4:

   + 

Sintezo 3Redakti

  • Preparado per traktado de kloridoj kun amoniako:

 +   + 

Sintezo 4Redakti

 +   + 

Sintezo 5Redakti

  • Per hidratigo de izocianatoj:

 +   + 

Sintezo 6Redakti

  • Hidrolizo de ureoj en alkala medio:

 + +   + + 

Sintezo 7Redakti

 +   + + 

Sintezo 8Redakti

  • Rearanĝo de Curtius: Kreita en 1885, ĉi-reakcio estas simila al la Rearanĝo de Hofmann, tamen la reakciaĵoj estas amido kaj nitrita acido:

 +2   +2 + 

ReakciojRedakti

Reakcio 1Redakti

 +   + + 

Reakcio 2Redakti

 +   + 

Reakcio 3Redakti

 +   +2 

Reakcio 4Redakti

  • Aminoj reakcias kun fenilaj izocianatoj por doni substitutitan ureon, kiuj estas kristalaj kaj taŭgas por karakterizi la aminojn:

2 +2  2 + 

Reakcio 5Redakti

 +   + 

Reakcio 6Redakti

 +   + 

Reakcio 7Redakti

  • Karbilamina reakcio: Ankaŭ konata kiel "Sintezo de Hoffman isocianido", temas pri interagado de primara amino, kloroformo kaj bazo:

 + +3   +3 +3 

Reakcio 8Redakti

  • Testo de la mustardoleo de Hoffman: Tiu eksperimento taŭgas por diferencigi primarajn aminojn elde sekundaraj aminoj. Oni devas agnoski ke la izotiocianatoj havas mustardosimilan odoron:

 +   +2 

EcojRedakti

La nitrogena atomo de aminoj enhavas solan elektronan paron. Tio igas la aminojn bazajn kaj nukleofilajn. Ĉe unua- kaj duarangaj aminoj, la ligo N-H povas rompiĝi, tial igante ilin iom acidajn.

AminojRedakti

Organikaj komponaĵojRedakti

Vidu ankaŭRedakti