En organika kemio, alkano, aŭ parafino (historia ordinara nomo kiu ankaŭ havas aliajn signifojn), estas acikla saturita hidrokarbonido. En aliaj vortoj, alkano konsistas el hidrogeno kaj karbonatomoj aranĝitaj en arbstrukturo en kiu ĉiuj karbon-karbonaj ligoj estas simplaj. Alkanoj havas la ĝeneralan kemian formulon CnH2n+2. La alkanoj varias en komplekseco de la plej simpla kazo de metano (CH4), kie n = 1 (foje nomita la patromolekulo), ĝis propraaŭtoritate grandaj kaj kompleksaj molekuloj, kiel pentakontano (C50H102) aŭ 6-etil-2-metil-5- (1-metiletil) oktano, izomero de la tetradekano (C14H30).

Metano estas la plej simpla alkano.
Etano estas alkano kun du karbonatoj.
Propano estas alkano kun tri karbonatoj.

La Internacia Unio de Pura kaj Aplikata Kemio (IUPAC) difinas alkanojn kiel "aciklajn branĉitajn aŭ senbranĉajn hidrokarbonidojn havantajn la ĝeneralan formulon CnH2n+2, kaj tial konsistantajn tute el hidrogenatomoj kaj saturitaj karbonatomoj". Tamen, kelkaj fontoj uzas la esprimon por indiki ajnan saturitan hidrokarbonidon, inkluzive de tiuj kiuj estas aŭ monociklaj (t.e. la cicloalkanoj) aŭ policiklaj, malgraŭ ke ili havas klaran ĝeneralan formulon (t.e. cicloalkanoj estas CnH2n).

En alkano, ĉiu karbonatomo estas sp3-hibridita kun 4 sigmaj ligoj (aŭ C–C aŭ C–H), kaj ĉiu hidrogenatomo estas kunigita al unu el la karbonatomoj (en C–H ligo). La plej longa serio de ligitaj karbonatomoj en molekulo estas konata kiel ĝia karbonskeleto aŭ karbona spino. La nombro da karbonatomoj povas esti konsiderata la grandeco de la alkano.

Unu grupo de pli altaj alkanoj estas la vaksoj, solidoj ĉe norma media temperaturo kaj premo (SATP), por kiuj la nombro da karbonatomoj en la karbona spino estas pli granda ol 17. Kun ilia ripeta metilenaj (–CH2) unuoj, la alkanoj konsistas je homologa serio de organikaj substancoj en kiuj la membroj malsamas en molekula maso je multobloj de 14,03 ⴎ (la totala maso de ĉiu tia metilen-ponta unuo, kiu konsistas el ununura karbonatomo de maso 12,01 ⴎ kaj du hidrogenatomoj. de maso ~1.01 u ĉiu).

Metano estas produktata de metanogenaj bakterioj kaj kelkaj longĉenaj alkanoj funkcias kiel feromonoj en certaj bestospecioj aŭ kiel protektaj vaksoj en plantoj kaj fungoj. Tamen, la plej multaj alkanoj ne havas multe da biologia agado. Ili povas esti rigarditaj kiel molekulaj arboj sur kiuj povas esti pendigita la pli aktivaj/reaktivaj funkciaj grupoj de biologiaj molekuloj.

La alkanoj havas du ĉefajn komercajn fontojn: nafto (kruda petrolo) kaj tergaso.

Alkilgrupo estas alkan-bazita molekula fragmento kiu portas unu malferman valenton por ligado. Ili estas ĝenerale mallongigitaj kun la simbolo por iu organilgrupo, R, kvankam "Alk" foje kutimas specife simboli alkilgrupon (kontraste al alkenilgrupo aŭ arilgrupo).

Fizika tabelo de la alifataj alkanoj redakti

Kemia Nomo CAS-numero Formulo Molmaso
(gramoj)
Fandopunkto
°C
Bolpunkto
°C
Ekflama
temperaturo
°C
Denseco
g/ml
Refrakta
indico
74-82-8
CH4
16,04276
-182,5
-161,49
-188
0,716
1.0004
74-84-0
C2H6
30,06964
-172
-88
-211
0,362
1.0047
74-98-6
C3H8
44,09652
-187,7
-42,2
-104
0,7038
1.3310
106-97-8
C4H10
58,1234
-138
-1,7
-70,9
0,877
1.3540
75-28-5
C4H10
58,1234
-160
-12
-71,5
0,652
1.3520
78-78-4
C5H12
72,15028
-160
26,2
-56,7
0,673
1.3690
463-82-1
C5H12
72,15028
-19,5
7,2
-52,4
0,613
1.3710
109-66-0
C5H12
72,15028
-130
35,2
-49,4
0,681
1.3710
75-83-2
C6H14
86,17716
-115
50
-48
0,649
1.3675
96-14-0
C6H14
86,17716
-118
63
-6
0,675
1.376
79-29-8
C6H14
86,17716
-129
58,7
-33,3
0,662
1.3750
110-54-3
C6H14
86,17716
-99,1
68,5
-23,3
0,659
1.3840
107-83-5
C6H14
86,17716
-154
62
-23,3
0,673
1.371
464-06-2
C7H16
100,20404
-25
81,7
-6,7
0,693
1.3920
589-34-4
C7H16
100,20404
-119
90,7
-3,9
0,687
1.3920
142-82-5
C7H16
100,20404
-90,8
98,8
-1,1
0,683
1.3940
591-76-4
C7H16
100,20404
-118
90
...
0,679
1.392
931-48-6
C8H12
108,18328
-59,2
126,9
18,9
0,828
1.4590
589-81-1
C8H18
114,23092
-121
118,8
11,1
0,705
1.398
589-53-7
C8H18
114,23092
-121
117
6,7
0,705
1.4010
592-27-8
C8H18
114,23092
-109
116
4
0,698
1.395
111-65-9
C8H18
114,23092
-56,8
-70,2
56
0,711
1.3965
594-82-1
C8H18
114,23092
95,5
106,5
4,4
0,692
1.4095
540-84-1
C8H18
114,23092
-107
98-99
-7,8
0,692
1.3915
622-96-8
C9H12
120,19428
-62
161,7
36,7
0,873
1,4980
111-84-2
C9H18
126,24192
-53
151
31
0,718
1.4070
921-47-1
C9H20
128,2578
-116
138
28
0,719
1.4040
1067-20-5
C9H20
128,2578
-33,1
146,3
32,8
0,724
1.4080
73507-01-4
C9H20
128,2578
-115
143,1
25,1
0,722
1.4070
2216-33-3
C9H20
128,2578
-107,6
143,5
25,3
0,722
1.4063
2216-32-2
C9H20
128,2578
-88,7
141,2
24
0,722
1.4070
2216-34-4
C9H20
128,2578
-113,2
141,6
24,2
0,722
1.4027
3221-61-2
C9H20
128,2578
-80,1
143,3
25,2
0,714
1.4070
6876-13-7
C10H18
138,25292
-53
157
36
0,857
1.4550
99-82-1
C10H20
140,2688
-87,9
168
44,7
0,785
1.4434
16580-24-8
C10H20
140,2688
-75,6
168,2
44,7
0,785
1.4310
16580-23-7
C10H20
140,2688
-82
168,2
44,7
0,786
1.4315
5911-04-6
C10H22
142,28468
-84,8
167,9
38,9
0,732
1.413
17301-94-9
C10H22
142,28468
-99
166,1
37,9
0,735
1.4130
124-18-5
C10H22
142,28468
-29,9
174,9
46,1
0,743
1.4140
871-83-0
C10H22
142,28468
-74
166-169
46
0,726
1.410
1120-21-4
C11H24
156,31156
-25,9
196
60
0,743
1.4190
112-40-3
C12H26
170,33844
9,6
216,1
71,1
0,753
1.4225
2132-85-6
C13H20
176,3018
-55
233,3
87,2
0,857
1.4860
1560-97-0
C13H28
184,36532
-46,5
208,9
60,8
0,757
1.4210
629-50-5
C13H28
184,36532
-5,08
234
101,7
0,756
1.4260
629-59-4
C14H30
198,3922
5,8
253,9
99
0,762
1.4280
629-62-9
C15H32
212,41908
9,67
270
132,2
0,769
1.4310
544-76-3
C16H34
226,44596
18
286,6
135
0,773
1.4340
629-78-7
C17H38
242,48872
21,7
302
148,9
0,777
1.4360
593-45-3
C18H38
254,49972
28,1
316,3
166
0,777
1.4391
629-92-5
C19H40
268,5266
32,5
330,1
168,3
0,786
1.4410
112-95-8
C20H42
282,55348
36,7
343,4
186,5
0,7886
1.4425
45316-02-7
C40H82
563,09108
-40
589,8
299,9
0,813
1.4530

Fizika tabelo de la aromataj alkanoj redakti

Kemia Nomo CAS-numero Formulo Molmaso
(gramoj)
Fandopunkto
°C
Bolpunkto
°C
Ekflama
temperaturo
°C
Denseco
g/ml
Refrakta
indico
71-43-2
C6H6
78,11364
5,5
80
-11
0,878
1.5011
7154-75-8
C6H10
82,1454
-104,6
60
-29,1
0,698
1.4090
100-42-5
C8H8
104,15152
-31
145,2
31,1
0,906
1.5580
100-41-4
C8H10
106,1674
-94,9
136,1
21
0,867
1.494
300-57-2
C9H10
118,1784
-40
157,3
33,3
0,892
1.5120
108-67-8
C9H12
120,19428
-44,9
166,7
44,4
0,864
1.5017
526-73-8
C9H12
120,19428
-25
176,8
53,1
0,894
1.5010
98-82-8
C9H12
120,19428
-96
152
46,1
0,864
1.4910
103-65-1
C9H12
120,19428
-99
159
47,8
0,862
1.495
1785-61-1
C10H6
126,15764
-3
206,9
66,5
0,949
1.5820
108-57-6
C10H10
130,1894
-66,9
211,3
74,6
0,925
1.5960
527-53-7
C10H14
134,22116
-17
199,2
63,3
0,952
1.5010
135-01-3
C10H14
134,22116
-31,1
183,5
49,4
0,865
1.4973
141-93-5
C10H14
134,22116
-83,9
181,7
50,6
0,864
1.4957
105-05-5
C10H14
134,22116
-42,9
183,1
56,7
0,862
1.4972
135-98-8
C10H14
134,22116
-75
173,3
52
0,863
1.489
98-06-6
C10H14
134,22116
-58
167,8
34,4
0,867
1.4927
104-51-8
C10H14
134,22116
-88
183
59
0,867
1.4890
538-93-2
C10H14
134,22116
-51
175,4
49,9
0,853
1.4860
2719-52-0
C11H16
148,24804
-75
205,3
65,6
0,859
1.4853
2050-24-0
C11H16
148,24804
-74,1
202,8
69,8
0,865
1.4970
1196-58-3
C11H16
148,24804
-47,8
187,5
60,6
0,863
1.4880
2049-94-7
C11H16
148,24804
-75
197
65
0,854
1.4890
538-68-1
C11H16
148,24804
-75
205,3
65,6
0,863
1.4878
2049-95-8
C11H16
148,24804
-32,1
190,1
59,3
0,861
1.483
7567-63-7
C12H6
150,17964
106
272,3
107,6
1,05
1.5887
3048-52-0
C12H12
156,22728
-16,9
276,7
117,5
0,933
1.6235
52448-03-0
C12H14
158,24316
-45,8
257,9
105,1
0,873
1.5920
42205-08-3
C12H18
162,27492
-36,1
212,7
75,5
0,863
1.4960
577-55-9
C12H18
162,27492
-57
204
77
0,870
1.4880
31621-49-5
C12H18
162,27492
-61
219,5
80,9
0,862
1.4934
102-25-0
C12H18
162,27492
-66,5
215
81,1
0,862
1.4969
17171-72-1
C12H18
162,27492
-61
223,8
83,5
0,875
1.4942
4815-57-0
C12H18
162,27492
-29,8
225,1
84,3
0,862
1.4925
87-85-4
C12H18
162,27492
165
256,6
104,3
1,063
1.5020
1077-16-3
C12H18
162,27492
-61
226
83,5
0,861
1.486
6031-02-3
C12H18
162,27492
-61
208
74,2
0,858
1.4920
4468-42-2
C12H18
162,27492
-55,4
213,1
74,2
0,858
1.486
99-62-7
C12H18
162,27492
-63
203,2
76,7
0,856
1.4880
100-18-5
C12H18
162,27492
-17
210,5
76,7
0,857
1.4880
2132-84-5
C13H20
176,3018
...
233,3
87,2
0,857
1.485
1078-71-3
C13H20
176,3018
-48
245,7
95
0,860
1.4880
101-81-5
C13H12
168,23828
32,7
264,3
24,5
0,996
1,5720
17171-74-3
C14H22
190,32868
-14,5
262,4
109,2
0,875
1.4890
4110949 Pubchem
C14H22
190,32868
-21
252,2
103,1
0,846
...
777-22-0
C14H22
190,32868
-38,9
252,6
99,6
0,857
1.4837
2189-60-8
C14H22
190,32868
36
261-263
107
0,858
1.483
18335-15-4
C14H22
190,32868
-36,7
252,6
99,6
0,853
1.4850
18335-17-6
C14H22
190,32868
-35,3
249,8
98,5
0,857
1.4870
1100393-59-6
C15H12
192,26028
107
359,1
163,3
1,02
1.5835
Pubchem 21869040
C15H18
198,30792
95
336,5
156,7
0,918
1.6132
717-74-8
C15H24
204,35556
-7,16
238,6
86,7
0,845
1.4866
15181-14-3
C15H24
204,35556
-26,7
261
85
0,853
1.4885
1081-77-2
C15H24
204,35556
-24,1
282,4
117
0,858
1.4860
...
C15H24
204,35556
-23,9
281,7
116,2
0,853
1.4870
...
C15H24
204,35556
-23,7
279,6
115,8
0,867
1.4870
...
C15H24
204,35556
-23,5
276,8
114,6
0,851
1.4870
635-89-2
C16H26
218,38244
-15
294,6
130,3
0,867
1.4880
104-72-3
C16H26
218,38244
-14
299,5
126,8
0,858
1.4850
4537-13-7
C16H26
218,38244
-15
289,1
123,2
0,856
1.4837
4621-36-7
C16H26
218,38244
-14,7
291,3
122,7
0,857
1.4832
4537-12-6
C16H26
218,38244
15,3
290,7
123,8
0,853
1.4835
6742-54-7
C17H28
232,40932
-5
315,8
137,6
0,855
1.4500
4536-88-3
C17H28
232,40932
-6
306,5
134,3
0,855
1.4823
4536-87-2
C17H28
232,40932
-5,72
302,3
131,6
0,838
1.4819
4536-86-1
C17H28
232,40932
-5,86
304,4
132,95
0,8465
1.4835
92-06-8
C18H14
230,30916
86,8
365
175,7
1,25
...
92-94-4
C18H14
230,30916
212,5
389
62,5
1,23
1.5500
841-07-6
C18H30
246,4362
2,95
329,6
149,5
0,833
1.4487
...
C18H30
246,4362
69,7
243,2
98,7
0,848
1.4789
1460-02-2
C18H30
246,4362
71,5
248
99,1
0,851
1.4948
123-01-3
C18H30
246,4362
-3,5
331,4
144,8
0,849
1.4840
3910-35-8
C18H20
236,3568
52,5
308,5
156,5
0,976
1.5540
65910-05-6
C19H32
260,46308
3,25
260,2
128,4
0,865
1.4835
123-02-4
C19H32
260,46308
10
189
112
0,881
1.4820
C20H34
274,48996
13
353,1
136,2
0,867
14827
1459-10-5
C20H34
274,48996
16
359,8
160,4
0,843
1.4820
78870-40-3
C21H36
288,51684
20,7
371
175,6
0,837
1.4965
2131-18-2
C21H36
288,51684
22
372,8
167,4
0,856
1.4820
1459-09-2
C22H38
302,54372
27
385,2
174
0,855
...
14752-75-1
C23H40
316,5706
32
397
180,2
0,837
1.4810
612-71-5
C24H18
306,40692
173
460
233,3
1,074
1.6190
4445-07-2
C24H42
330,59748
29
408,2
186,1
0,835
1.4810
29136-19-4
C25H44
344,62436
40
419,4
202
0,832
1.4570
29536-28-5
C26H46
358,65124
34
440,2
210,2
0,8435
...
29536-29-6
C27H48
372,67812
28
461
218,4
0,855
1.4835

Cikloalkanoj redakti

Cicloalkano konsistas nur el hidrogeno kaj karbonatomoj aranĝitaj en strukturo enhavanta ununuran ringon[1] (eventuale kun flankaj ĉenoj), kaj ĉiuj karbon-karbonaj ligoj estas ununuraj.

Fizika tabelo de la ciklaj alkanoj redakti

Kemia Nomo CAS-numero Formulo Molmaso
(gramoj)
Fandopunkto
°C
Bolpunkto
°C
Ekflama
temperaturo
°C
Denseco
g/ml
Refrakta
indico
75-19-4
C3H6
58,08004
-128
-33
-100,5
0,619
1.4320
287-23-0
C4H8
56,10752
-90,6
12,5
-66,6
0,819
1.3752
594-11-6
C4H8
56,10752
-177,3
0,5
-79,3
0,766
1.4200
287-92-3
C5H10
70,1344
-56,5
49,2
-372
0,751
1.4330
110-82-7
C6H14
86,17716
6,43
80,7
-18,3
0,779
1.4330
3742-34-5
C7H12
96,17228
-126,5
98,1
10
0,704
1.4360
291-64-5
C7H14
98,18816
-12
118,5
-6,1
0,811
1.4330
108-87-2
C7H14
98,18816
-126,3
101
-3,9
0,775
1.4231
695-12-5
C8H14
110,19916
-69
128
21,1
0,805
1.4460
583-57-3
C8H16
112,21504
-74,7
125,9
15,6
0,778
1.4300
13152-44-8
C8H16
112,21504
...
123
...
0,792
...
292-64-8
C8H16
112,21504
11,5
152
30
0,834
1.4843
2040-96-2
C8H16
112,21504
-121,7
131,3
18
0,781
1.431
1678-91-7
C8H16
112,21504
-111
-168
35
0,788
1.4270
696-29-7
C8H18
114,23092
-89,4
151,9
35,6
0,802
1.4370
1678-92-8
C8H18
114,23092
-94,9
155,8
35
0,793
1.4320
873-49-4
C9H10
118,1784
-31
175,3
39,5
1,006
1.5339
293-55-0
C9H18
126,24192
11
169
42,8
0,853
1.4666
4392-30-7
C10H12
132,20528
-17
198,8
65
0,978
1.5277
61142-41-4
C10H18
138,25292
-59,7
178,7
21
0,849
1.4970
293-96-9
C10H20
140,2688
10
201
65
0,871
1.433
827-52-1
C12H16
160,25904
5
239°C-240
98,9
0,982
1.526
294-62-2
C12H24
168,32256
60
111
...
0,791
1.433
4401-18-7
C13H18
174,28592
-5,65
263,1
106,4
0,925
1.5140
126832-04-0
C13H26
182,34944
-47
239,6
90,4
0,813
1.4500
5617-41-4
C13H26
182,34944
-30
245,4
93,2
0,817
1.444

Vidu ankaŭ redakti

Referencoj redakti

  1. Vd en NPIV pri "ringo" [1]

Eksteraj ligiloj redakti