Esperanta Civito

(Alidirektita el Civito de Esperantio)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Esperanta Civito (latine Civitas esperantica, france Cité Espérantienne) celas esti subjekto de internacia juro[1] sen teritorio, kun federisma strukturo proklamita en La Chaux-de-Fonds, Svislando, la 10-an de aŭgusto 1998. El tiu akto fontis konsorcio kiu kondukis al la promulgo de la Konstitucia Ĉarto la 2an de junio 2001 en Sabbioneta, Italio, la 2-an de junio 2001. Tiu konsorcio konsistas el liberaj establoj (kolektivoj, ne individuoj), kiuj decidas krei sinergion inter si. La Esperanta Civito celas formi la kernon de novtipa Esperanto-organizaĵo kun "transnacia kulturo" kies ĉefa celo estas:

  • reprezenti la esperantistojn kiuj sentas ke ili apartenas al senŝtata diaspora lingva grupo, en akordo kun la difino trovebla en la Universala Deklaracio de la Lingvaj Rajtoj, 1996, arto. 1, 5.
  • fortigi la rilatojn inter la esperantistoj, kiuj formas komunumon disiĝintan en la tuta mondo sed unuiĝintan pro komuna lingvo kaj pro la valoroj de amikeco, solidareco kaj respekto por aliaj, je kiuj konformiĝis ĝia tuta historio.

En ĝiaj eksteraj rilatoj ĝi celas prestiĝon ĉe eksteraj institucioj: PEN-klubo Internacia, Internacia Naturamikaro, Asocio de Lingvotestistoj en Eŭropo (ALTE)[2], Feminista Esperanta Movado (FEM), Civila Servo, Slava Unio, INALI, UNPO kaj aliaj entoj[3][4]

La organiza modelo de la tradicia Esperanto-movado (UEA) originas en Kolonjo (1933) kaj elektas siajn gvidajn organojn laŭ individuaj kandidatoj sen komuna programo. Diference de tiu tradicia organiza modelo staras tiu de la Esperanta Civito kies gvidajn organojn elektas la popolo laŭ konkurencaj kandidatlistoj kuplitaj al ĝeneralaj programoj el kio rezultu kohera agadlinio por ĝia estraro[5].

La Civito publikigas la revuon "Literatura Foiro", okazigas la kursojn de Kultura Centro Esperantista (KCE), la Afrikajn Esperantologiajn Semajnojn, ktp. Ĝi disponas ankaŭ pri domoj (i.a. naturamika domo en Malago), apartamentoj, ktp kiuj utilas al ĝiaj aktivaĵoj. La reta organo de la Esperanta Civito estas Heroldo komunikas (HeKo). Laŭ Dieter Rooke: "La ĉefredaktoro de HeKo estas sole kaj nur Giorgio Silfer, neniam komunikis la konsulo de E-Civito per ĝi. Kun unusola escepto: kiam G. S. mem estis konsulo."[6] En la Esperanta Civito la kvanto de aktivuloj kaj mastrumantoj pli facile kreskeblas ĉar iliaj lingvaj kaj mastrumaj kapabloj ne nepre koincidu kaj ili eĉ rajtas ne scipovi Esperanton. Tiukaze por la eksteraj rilatoj ili tamen scipovu la anglan aŭ la francan[7].

HistorioRedakti

Pakto por la Esperanta Civito (1998)Redakti

La Pakto por la Esperanta Civito estis lanĉita en Ĉaŭdefono (Svislando) en 1998, fare de la establoj[8] partoprenintaj en la unua Forumo por la Esperanta Civito, kunvokita de Esperanta PEN-Centro kaj de ERA, sub la prezido de György Nanovfszky. La Pakto de la 10-a de aŭgusto 1998 konsistas el ideologia premiso (la Kvintezo, raŭmisme inspirita) kaj el organiza parto. Ĝi celas[9][10]:

  • solidarecon inter la paktintaj establoj;
  • solvi ĉe komuna Kortumo la eventualajn konfliktojn inter la paktintoj;
  • krei la embrion de la Esperanta Civito. Estas elektita la Evolukomisiono de la Pakto.

Propono de Konstitucio, elekto de Kortumo (1999)Redakti

La dua Forumo aprobas en la 29-a de julio 1999 la proponon de Konstitucio de la Esperanta Civito, en Karolovaro (Bohemio), okaze de la SAT-kongreso, sub la prezido Yves Peyraut. Estas elektita la Kortumo.

Konstitucio (6/2001)Redakti

Post dujara diskuto, la Konstitucio estas promulgita en Sabloneto (Italio) fare de la tria Forumo, kiu samtempe fariĝas unu el la du branĉoj de la Civita Parlamento. La Evolukomisiono preparas la unuajn elektojn de la Senato. La Kortumo estas renovigita. (2-a de junio, 2001) Ĉeestas en Sabloneto: SAT (observanto, prezidas), Akademio de Esperanto (observanto), Esperanta PEN, Esperantista Kulturdomo Razgrad, E-Societo Vraca, Itala Interlingvistika Centro, Kultura Centro Esperantista, LF-koop, Teatro Espero Varsovio, redakcioj de "Debrecena Bulteno", "Heroldo de Esperanto", "Literatura Foiro". Senkulpiĝis kaj salutis ELTE (E-Fako), RE/LOdE kaj Keppel Enderby (UEA-prezidanto).

Unuaj elektoj de la Senato (12/2001)Redakti

Unuaj elektoj de la Senato (15-a de decembro, 2001). Rajtas baloti la membroj kaj la abonantoj de la establoj aliĝintaj al la Pakto. Konkuras du listoj, kun propraj politikaj, kulturaj kaj sociaj programoj: la Blanka, kun ĉefkandidatoj Vinko Oŝlak (Slovenio/Aŭstrio) kaj Nelly Holevitch (Bulgario/Nederlando), kaj la Verda, kun ĉefkandidatoj Walter Żelazny (Pollando/Francio) kaj Ljubomir Trifonĉovski (Bulgario). La simbolo de la Blanka Listo estas fiŝo, la slogano "Por Civito inspirita de kristanaj valoroj"; la simbolo de la Verda Listo estas arbo kun radikoj, la slogano "De Zamenhof ĝis la Esperanta Civito". La Verda Listo gajnas kun 70% de la voĉoj. La Evolukomisiono ĉesas ekzisti.

Unua sesio de la Civita Parlamento (2002)Redakti

Unua sesio de la Civita Parlamento, en la Urbodomo de Loklo, Svislando (23-a kaj 24-a de februaro 2002). La Forumo proklamas la balotrezulton de la Senato. La 19 senatanoj estas: Walter Żelazny (Konsulo), Ljubomir Trifonĉovski (Vickonsulo), Marie-France Conde Rey, Judit Felszeghy, Anatolo Gonĉarov, Lidia Ligęza, Ivaniĉka Maĝarova, Perla Martinelli, Andrea Montagner, Bertil Nilsson, Mayra Nunez Hernandez, Marco Picasso, Tiziana Rogora, Dieter Rooke, Jan Stanisław Skorupski, por la Verda Listo; Vinko Oŝlak, Nelly Holevitch, Alessandro Beltramini, Anna Laszay, por la Blanka Listo. La Forumo elektas ankaŭ la novan Kortumon: Giorgio Silfer, Leen DEIJ, Zofia Banet Fornalowa.

Okaze de la unua kunsido de la Senato, sen. Nunez Hernandez, Picasso kaj Rooke formas la Ruĝan grupon, daŭre en la majoritato, sed teknike sendependan. La Konsulo proponas por la Kapitulo la sekvajn vickonsulojn: Trifonĉovski (internaj aferoj), Conde-Rey (socialaj aferoj), Nilsson (kulturaj aferoj), Nunez Hernandez (Tria Mondo), Oŝlak (informado). La nomumo de la lasta donas al la registaro signifon pli ol majoritatan.

La Senato interalie aprobas la leĝon pri la Civitana Registro, kaj la rekomendon pri la deviga depono ĉe la ĉefaj E-bibliotekoj. Ĝi decidas interalie ke la Civito aliĝos al la Monda Socia Forumo (Porto-Alegro), partoprenos en la Internacia Konferenco de Federismo (San-Galo) kaj ke la Vickonsulo, invitita al la renkonto de bulgaraj intelektuloj kun Papo Johano Paŭlo la 2-a, salutos lin nome de la Esperanta Civito.

Plej rimarkinda posta evento, el politika vidpunkto, estas la deklaro pri la baldaŭa milito (la 18-a de marto 2003). Temas pri la unua efektiva konfrontiĝo kun la ekstera mondo kaj pri kvalita diferenciĝo de la cetera Esperantio, kiu silentis pri la problemo, escepte de SAT.

La organo de la Esperanta Civito estas "Heroldo komunikas".

La demisio de la konsulinoRedakti

En decembro 2016, Chamberline Nguefack estis elektita kiel konsulo (prezidanto) de la Civito[11]. Sed je la 3-a de aŭgusto 2017, ŝi demisiis ĉar "kun hororo" ŝi malkovris ke "mi estis senskonscie kunkulpulo de kaŝita celo de la Civito."[12] En artikolo por La Ondo de Esperanto, ŝi klarigis ke ŝi maltrankviliĝis kiam ŝi aŭdis Giorgio Silfer kaj Marie Conde Rey paroli pri la morto de UEA kvazaŭ ĝi estis ilia celo. "Mi ektimis pri la laboroj de tiu grupo: ĉu oni uzas min por celoj kaŝitaj de mi?" Ŝi daŭrigis: "verŝajne, Silfer revas regi la mondon esperantistan"[12]

Laŭ ŝi, ŝi provis labori kontraŭ tiu sinteno kaj por pli bonaj rilatoj kun UEA kaj aliaj esperantaj organizoj. Sed ŝi diris ke ŝi malsukcesis. "Kiom naiva mi estis! Pensi, ke la regema Silfer, kiu ĉiam ĉion kontrolas en la Civito – verkas mem la revuon, la amendoproponojn, la rezoluciojn – lasus sian aferon en la manojn de iu alia?"[12]

Ŝia demisiio ne estis akceptita kaj la Civito eĉ ne raportis pri ĝi. Nur aperis mallonga anonco pri iu “foresto” sen iu informo.[13] Responde al tiu, Nguefack diris: "Giorgio pensas, ke li povas ĉion kontroli, ke li regas homojn, ke li povas perforte devigi ĉiujn – precipe afrikanojn – agi tiel, kiel li volas. Tial li ne aperigis en HeKo mian demision. Li aperigas nur tion, kio glorigas la Civiton"[14]

HeKo neniam raportis pri ŝia demisio aŭ publikigis ŝian demisian leteron, kaj post la demisio aperis kelkaj artikoloj kiuj kritikis ŝin.[15][16] [17] En novembro, HeKo raportis ke ŝi estis survoje al "impeachment" pro "misuzo de povoj kaj eventuale privata intereso en oficaj agoj".[18][19] Je la 27-a de decembro 2017, la Senato de la Civito, debatis kaj denuncis Nguefack, kaj voĉdonis por imputi ŝin[20]. Silfer diris ke ŝia agado "malfortigas la konfidon en afrikanoj kaj virinoj".[20] La raporto de HeKo substrekis ke iuj afrikanoj kaj virinoj voĉdonis kontraŭ Nguefack[20], malgraŭ ke la plimulto de la senatanoj kontraŭ ŝi estis nek virinoj nek afrikanoj. Nur tiam, la demisio estis akceptita.

KritikojRedakti

Ne ĉiuj esperantistoj konsentas kun la kreo kaj celoj de la Civito. Multaj kritikis ĝiajn fondajn ideologiojn.

En la du jaroj antaŭ la Projekto de Konstitucia Ĉarto kaj fondo de la Civito, la verkisto Jorge Camacho kolektis diversajn kritikojn pri la Civito en sia verko La liturgio de l' foiro. Jouko Lindstedt tiam skribis, ke La Civito estas provo de la raŭmistoj uzurpi la koncepton "Esperantujo". Diversaj esprimoj estas uzataj por priskribi la "Esperantan civiton": "la rondeto de Giorgio Silfer", "La Polpo" kaj "la Vespejo". La influo de la grupeto ne kreskas. Ekzemple Jan Stanisław Skorupski partoprenis nur la unuan kunsidon de la "civita parlamento", sed, kiel la sola inter senatanoj, ne enmetis la ruĝan skarpon kaj ne ĵuris - neniam komencis agadon.

Rezultoj por la SenatoRedakti

Rezultoj por la Senato laŭ voĉdonoj
Listoj 2006[21] 2011[22] 2016[23] 2019[24]
Verda 108 (66.25%) 130 (73.44%) 103 (72.54%) 114 (70.80%)
Blanka 30 (18.40%) 24 (13.55%) 39 (27.46%) 47 (29.20%)
Ruĝa 15 (9.20%) 23 (12.99%) - -
Entute 159 177 142 161

Laŭ la konstitucio de la Civito, la plej granda listo gajnas pliajn seĝojn. En 2006, 2011 kaj 2016 la premio estis 6 pliajn seĝojn, sed en 2019 ĝi estis 2 pliajn seĝojn. Ekzemple, en 2016, la Verda Listo gajnis 9 seĝojn pro la voĉdonoj kaj 6 seĝoj ĉar ĝi estis la plej granda listo.

Rezultoj por la Senato laŭ seĝoj
Listoj 2006[21] 2011[22] 2016[23] 2019[24]
Verda 16 15 15 14
Blanka 2 2 4 5
Ruĝa 1 2 - -
Entute 19 19 19 19

BibliografioRedakti

Anatolij Gonĉarov, "Esperanto-identeco: citaĵoj kaj komentoj", 2010, eld. La Kancerkliniko, 54 paĝoj, A4, celas prezenti la komprenon pri la esperantistaro kiel diaspora popolo (kio ne egalas al nacio)[25].

Eksteraj ligilojRedakti

Vidu ankaŭRedakti

Notoj kaj referencojRedakti

  1. itale La Esperanta Civito in diretta internet mondiale (La Esperanta Civito en viva interreta mondo), Disvastigo - lingue e cultura, la 11-an de februaro 2014.
  2. Oficiala retejo de la Esperanta Civito: www.esperantio.net
  3. Noto:"Ne estante ŝtato, la Civito ne avidas politikan kaj ekonomian potencon, sed celas klerigan, edukan, kulturan evoluon, en komprenemo kaj toleremo rilate al la diversaj pensoskoloj al kiuj persone aliĝas la civitanoj."
  4. Por kompreni la evoluon de Esperanto en la dua jarcento - el "Esperanto 125", p. 3, Heroldo de Esperanto, nro 7 (2286), julio 2018.
  5. Por kompreni la evoluon de Esperanto en la dua jarcento - Organizaj modeloj kompare: Kolonjo (1933) kaj Sabloneto (2001), p. 3, Heroldo de Esperanto, n-ro 7 (2286), julio 2018.
  6. Demisiis la konsulino de la Esperanta Civito
  7. Giorgio Silfer, Dudek jarojn post la Pakto, HEKO, 687 5-C, la 9-an de aŭgusto 2018.
  8. Establoj: ĉiaj asocioj kaj aliaj grupiĝoj de esperantlingvanoj, kontrasta al 'landaj asocoj' kiel strukturo en Universala Esperanto-Asocio.
  9. Esperanta Civito: respondoj al oftaj demandoj, konsultita la 2-an junio 2017.
  10. germane Civitas Esperantica, konsultita la 2-an junio 2017.
  11. Rezulto de la skrutinio por la Senato 2017-21
  12. 12,0 12,1 12,2 Demisiis la konsulino de la Esperanta Civito
  13. La Konsulo en foresto ekde morgaŭ
  14. Chamberline Nguefack demisiis, sed HeKo silentas
  15. La blanka opozicio plendas pri la Konsulino
  16. La Konsulino kolizias kun la opozicio
  17. Forumanoj interpelacias la Konsulinon
  18. Chamberline Nguefack survoje al "impeachment"
  19. Mallaŭda mocio kontraŭ la Konsulino
  20. 20,0 20,1 20,2 Afrikanoj kaj virinoj imputas la afrikan Konsulinon
  21. 21,0 21,1 Elektita la nova Senato - [HeKo 318 6-C: 19 dec 06]
  22. 22,0 22,1 Rezulto de la skrutinio por la Senato - [HeKo 497 1-C, 17 dec 11]
  23. 23,0 23,1 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2017-21 - [HeKo 627 5-C, 19 dec 16]
  24. 24,0 24,1 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2020-24 - [HeKo 724 3-C, 19 dec 19]
  25. Kolekto realigita de Anatolo Gonĉarov, HEKO n-ro 468, la 24-an de januaro 2011.