Kamboĝa Genocido

amasmurdo kontraŭ ĉ. 1,5–3 milionoj da kamboĝanoj, fare de la reĝimo de Ĥmeroj Ruĝaj, ekde 1975 ĝis 1979

La kamboĝa genocido estis genocido kiu okazis en la lando dum la regado de la Ruĝaj Kmeroj kaj ilia gvidanto Pol Pot, inter la jaroj 1975 ĝis 1979, en kiu ĉirkaŭ 1,7 milionoj da civiluloj estis murditaj. La genocido finiĝis nur post la milita transpreno de Kamboĝo fare de Vjetnamio.

Karniaro, la restaĵoj de la viktimoj de la genocido farita de la Ruĝaj Kmeroj

Jura proceso estis farita kontraŭ kelkaj el tiuj implikitaj en pluraj kazoj. Ekzemple, en 2018, komuna tribunalo de UN kaj Kamboĝo kondamnis du altrangajn oficistojn de la reĝimo de la Ruĝaj Kmeroj pro genocido kaj la juĝistoj determinis ke la Ruĝaj Kmeroj adoptis politikon de intenca damaĝo al la Ĉamoj kaj la vjetnamanoj por krei " ateisman kaj homogenan socion" [1][2][3][4].

Politika fono redakti

 
Mao Zedong, Peng Zhen, Norodom Sianuk kaj Liu Shaoqi (1965).

Dum ĉirkaŭ mil jaroj Kamboĝo estas regata de hereda monarkio. La 18-an de marto 1970, la reganto de Kamboĝo, princo Norodom Sianuk, estis senpovigita, kaj por-usona generalo nomita Lon Nol venis al potenco. La puĉo estis iniciatita kaj sponsorita de la CIA. La intereso de Usono en la regulo de Lon Nol ekestiĝis de iliaj interesoj en la Vjetnama milito. La nova reganto prirezignis la politikon de neŭtraleco kiu karakterizis Kamboĝon ĝis tiam, kaj komencis helpi Usonon en ĝia batalo kontraŭ la Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto (Viet Cong) kaj la Nord-Vjetnama Armeo (Popola Armeo de Nord-Nord-Vjetnama, akronime PANV), en la Vjetnama milito. Dum la milito, proksimume duona miliono da kamboĝanoj (ĉirkaŭ 8% de la populacio) estis mortigitaj, signifa nombro da ili mortis en sendistingaj usonaj bombadoj kiuj celis detrui la provizvojojn de la vjetnamaj trupoj kiuj krucis de Kamboĝo al Vjetnamio [5][6]. La rezulto estis ke centoj da miloj da rifuĝintoj de tiuj areoj fuĝis al la grandurboj, kreante troloĝatecon, malsaton kaj malriĉecon. Lon Nol, kiu kunlaboris kun la usonanoj, estis nepopulara reganto, kaj la potenco de la ribelantoj de la Ruĝaj Kmeroj altiĝis. Dum tiuj jaroj, Kamboĝo travivis brutalan civitan militon inter la fortoj de la armereĝimo de generalo Lon Nol, apogita de Usono, kaj la komunistaj Ruĝaj Kmeroj gerilmovado.

Ruĝaj Kmeroj redakti

 
Flago de la Demokratia Kampuĉeo

La " Komunista Partio de Kamboĝo" estis fondita en la fruaj 1950-aj jaroj. Komence de ĝia agado, la partio estis subigita al la Komunista Partio de Vjetnamio. En la 1970-aj jaroj la partio adoptis la nomon "Demokratia Partio de Kampuĉeo" (Kampuĉeo estas alternativa literumo por Kamboĝo), sed estis nomita la Ruĝaj Kmeroj (france Khmers rouges) [7]. La kmeroj estas la antikvaj homoj (indiĝenoj) de Kamboĝo, kiuj establis imponan imperion, la Kmera imperio, sekve de siaj kulturaj kaj armeaj atingoj ekde la 9-a ĝis la 15-a jarcento. La militfortoj de la Ruĝaj Kmeroj, kiuj estis helpita fare de la nordvjetnama armeo kaj ankaŭ estis apogita fare de Sianuk, kiu estis en ekzilo en Pekino, atakis la armeon de Lon Nol kaj baldaŭ gajnis, komence de 1975, signifajn atingojn kaj kontrolon de la plejparto de Kamboĝo [8].

La ideologio de la Ruĝaj Kmeroj kombinis komunistajn kaj maoismajn ideojn kun kontraŭkoloniismaj sentoj ĝenerale trovitaj en la eŭropa maldekstro, kiam multaj el la gvidantoj de la movado estis edukitaj en Parizo. Signifaj partoj de la politik-ekonomia teorio de la gvidantoj de la movado estis formulitaj kiel doktorecaj disertaĵioj prezentitaj al gvidaj universitatoj en Parizo, kaj estis bazitaj sur Teorio de dependeco, frua postkolonia paradigmo [9]. Al tio aldoniĝis delonga malamo al la vjetnamanoj, kaj kredo ke post mallonga tempo la Ruĝaj Kmeroj povos mem konstrui komunismon en Kamboĝo. Kiam ili ekregis, ili decidis tuj preni drastajn rimedojn, kaj komencis socian eksperimenton, kiu inkluzivis la devigan translokigon de ĉiuj loĝantoj de la urboj al bien-kolektivoj en la kamparo.

Regado de teruro redakti

 
La monumento "Murdkampoj" starigita en Choeung Ek memore al tiuj, kiuj pereis en la kamboĝa genocido de 1975 ĝis 1979 fare de la la Ruĝaj Kmeroj. La nekutima monumento estas tute plenigita kun kranioj de la murditaj.

Post la deviga kaj perforta translokigo de la urba loĝantaro al la vilaĝoj, ege malfacila situacio ekestis en Kamboĝo. Tiuj homoj, urba loĝantaro dum generacioj, ne havis la minimumajn kapablojn por pluvivi en kamparaj kondiĉoj. Eĉ antaŭ la unua rikolto, multaj malsatmortis. "Purgigoj" efektivigitaj samtempe, ekzekutis ĉiujn, kiuj estis identigitaj kun la malnova reĝimo. Krome, por nomi kelkajn el la kutimaj mortpunigaj krimoj, estis ekzekutitaj ĉiuj homoj kun akademia diplomo, tiuj kiuj scipovis fremdan lingvon, tiuj kiuj portis okulvitrojn, tiuj kiuj ŝtelis manĝaĵojn, tiuj kiuj praktikis funebron, kaj simile [10]. Ankaŭ, la Ruĝaj Kmeroj devis renkonti certan kvoton de ekzekutoj, kaj kiam ili ne renkontis ĉi tiun kvoton, ili ekzekutis homojn sen kialo [11][12][13].

La tuta antaŭe reganta elito estis eliminita, kaj ĉiu rimedo de longdistanca kontakto (telefono, telegrafo, poŝto, radio, ktp.) estis malpermesita kaj la infrastrukturo fortranĉita. Neniu kontakto kun la ekstera mondo pluis, Kamboĝo fermiĝis en si hermetike. Ĉiu posedaĵo iĝis kolektiva, kaj "edukado"-endoktrinigo estis donita en lernejoj de la kolektivo. Forkapto kaj endoktrinigo de infanoj estis vasta kaj multaj estis persvadita aŭ devigita fari abomenaĵojn [14]. Ne nur homoj apartenantaj al la malnova reĝimo, sed ankaŭ homoj, kiuj esprimis indignon pri la novaj kondiĉoj, kaj ĉiu, kiu ne sekvis la diktatitan laborritmon, estis ekzekutitaj [10]. La kaptitoj estis prenitaj al la fifamaj Murdkampoj, kie ili estis ekzekutitaj (ofte kun pioĉoj, por savi kuglojn) kaj entombigitaj en amasaj tomboj.[15]

Ankaŭ religia kultado, precipe budhismo kaj katolika kristanismo, estis malpermesitaj. Ankaŭ Islamanoj estis persekutitaj. Dum tiu periodo ekzistis neniu valuto aŭ banksistemo en Kamboĝo, do rezulte la komerco okazis per interŝanĝoj. Eksterlanda komerco okazis kun certaj komunistaj landoj (ĉefe Ĉinio) kaj preskaŭ ĉio baziĝis sur la vendo de rizo el Kamboĝo (kies loĝantoj malsatis je centoj da miloj) kaj la aĉeto de militarmiloj.

Menciindas ke multaj teraj minoj estis disigitaj en la lokoj ĉirkaŭantaj la kolektivigajn bienojn (Pol Pot nomis la terajn minojn la "Soldatoj de la Perfekto"). La bienoj mem ne povis kontentigi la bezonojn de siaj loĝantoj-deviglaboristoj, kaj multaj mortis pro elĉerpiĝo de la trudlaboro kaj malsato.

Malpermesante la paroladon de fremdaj lingvoj, Pol Pot fortranĉis Kamboĝon de la cetero de la mondo kaj finfine atakante vilaĝojn kiuj situas proksime al la landlimo de la najbaraj landoj, do Laoso, Vjetnamio kaj Tajlando, por regajni al sia lando la "perditan teritorion" kaj restarigi la purecon de la "kmera raso".

Ne ekzistas konsento pri la nombro da viktimoj de ĉi tiu politiko. Oni devas konsideri kaj la mortojn de la civila milito, kiu antaŭis la potencon de Pol Pot, kaj la jarojn de teruro, kaj la mortojn de la milito kun Vjetnamio, kiu ne longe daŭris. Cifero de tri milionoj da viktimoj ricevis fare de la PRK-registaro kiu anstataŭigis la la Ruĝaj Kmeroj-registaron. Aliaj fontoj taksas la nombron da viktimoj je malpli ol du milionoj, la Genocida Projekto de la Universitato Yale taksas la nombron da mortintoj je 1.7 milionoj, Amnestio Internacia metas la nombron je 1.4 milionoj kaj la Usona Departemento de Ŝtato metas la nombron je 1.2 milionoj. Pol Pot mem metis la nombron je 800 000, sed estas klare, ke li havis intereson malgravigi la nombron da viktimoj. La CIA taksis la nombron da homoj ekzekutitaj inter 50 000 kaj 100 000 homoj. Tio estas takso de proksimume dudek procentoj de la kamboĝa populacio kiu perdis siajn vivojn dum tiu periodo.

Fino, sekvoj kaj heredaĵo redakti

 
Enirejo al Tuol Sleng en 2013. La ŝildo legas " Tuol Sleng Genocide Museum " en la angla.

En decembro 1978, post pluraj jaroj da batalado kun Vjetnamio, kiu estis plejparte influita de la interbloka batalo inter Ĉinio, kiu subtenis Kamboĝon, kaj Sovetunio, kiu subtenis Vjetnamion, La vjetnama armeo invadis Kamboĝon. La 7-an de januaro 1979, ili okupis Pnomoenon kaj senpotencigis la registaron de Pol Pot. La 10-an de januaro 1979, Vjetnamio sciigis ke Heng Samrin estis la estro de la nova lando, la Popola Respubliko Kamboĝa (PRK). La vjetnama armeo daŭre batalis kontraŭ la fortoj de la Ruĝaj Kmeroj. Centmiloj da delokitaj homoj komencis amasi al la tajlanda limo serĉante rifuĝon. La internacia komunumo, al kiu la agoj de la krima reĝimo de Pol Pot estis elmontritaj en sia tuta severeco, respondis donante amasan helpon per UNICEF kaj aliaj internaciaj institucioj. Foje, pli ol duona miliono da kamboĝanoj vivis en tendaroj laŭlonge de la landlimo kun Tajlando, kaj cent mil kamboĝanoj en tendaroj ene de Tajlando mem [16]. La vjetnama armeo kontrolis Kamboĝon ĝis 1989. En junio 2011, la jura proceso de kvar altrangaj la Ruĝaj Kmeroj oficialuloj komenciĝis ĉe la kamboĝa tribunalo por Militkrimoj kaj Krimoj kontraŭ la Homaro.

Filmoj redakti

  • " La Murdokampoj " (angle: "The Killing Fields") estas filmo (1984) pri New York Times fotisto kiu estas en Kamboĝo dum la la Ruĝaj Kmeroj-registaro kaj dokumentas la kamboĝan genocidon kiam li provas eviti morton kaŝante sian Esti ĵurnalisto. kaj parolante la anglan. La filmo gajnis tri Akademiajn Premiojn kaj estis nomumita por kvar pliaj Akademiaj Premioj en 1985.
  • "Unue ili murdis mian patĉjon" (en la angla: " First They Killed My Father " estas filmo (2017) reĝisorita fare de Angelina Jolie surbaze de la aŭtobiografia libro de la kamboĝa verkisto Leung Ong. La filmo rakontas la rakonton de Ong kiel 5-jaraĝa knabino, kiu estis devigita sperti trejnadon kiel juna gerilanto, dum ŝiaj familianoj estis senditaj al laborpunejoj, post kiam la la Ruĝaj Kmeroj funkciigis en Kamboĝo. La filmo estis nomumita por la Premio Ora Globo en 2018, kaj gajnis plurajn aliajn internaciajn premiojn.

Referencoj redakti

  1. Heuveline, Patrick. (2001) “The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979”, Forced Migration and Mortality. National Academies Press, p. 102–105. ISBN 978-0-309-07334-9. “Kiel plej bone nun povas esti taksita, pli ol du milionoj da kamboĝanoj mortis dum la 1970-aj jaroj pro la politikaj okazaĵoj de la jardeko, la vasta plimulto de ili dum la nuraj kvar jaroj de la "Ruĝaj Ĥmeroj" registaro. Ĉi tiu nombro da mortoj estas eĉ pli mirinda se ligite al la grandeco de la kamboĝa loĝantaro, tiam malpli ol ok milionoj. ... Postaj retaksoj de la demografiaj datumoj situis la mortnombron por la [civita milito] en la ordo de 300,000 aŭ malpli.”.
  2. (2003) “The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975–79, and East Timor, 1975–80”, Critical Asian Studies 35 (4), p. 585–597. doi:10.1080/1467271032000147041. “Ni povas sekure konkludi, de konataj antaŭ- kaj post-genocidaj populaciociferoj kaj de profesiaj demografiaj kalkuloj, ke la 1975-79 mortnombro estis inter 1.671 kaj 1.871 milionoj da homoj, 21 ĝis 24 procentoj de la 1975 populacio de Kamboĝo.”. 
  3. (March 2005) “State Violence in Democratic Kampuchea (1975–1979) and Retribution (1979–2004)”, European Review of History 12 (1), p. 121–143. doi:10.1080/13507480500047811. “Inter 17 aprilo 1975 kaj 7 januaro 1979 la mortnombro estis proksimume 25% de populacio de proksimume 7.8 milionoj; 33.5% de viroj estis masakritaj aŭ mortis nenaturaj mortoj kontraŭ 15.7% de la virinoj, kaj 41.9% de la populacio de Pnom-Peno. ... Ekde 1979, la tiel nomata reĝimo de Pol Pot estas egaligita kun Hitler kaj la nazioj. Tial la vorto "genocido" (asociita al naziismo) estis unuafoje uzata en klare komunisma reĝimo de la invadantaj vjetnamanoj por distanciĝi de registaro, kiun ili renversis. Tiu ĉi "reviziismo" estis esprimita en pluraj manieroj. La Ruĝaj Kmeroj laŭdire mortigis 3.3 milionojn, proksimume 1.3 milionojn da homoj pli ol ili fakte mortigis. Ekzistis unu abomena ŝtata malliberejo, S-21, nun la Tuol Sleng Genocide Museum. Fakte, estis pli ol 150 sur la sama modelo, almenaŭ unu por distrikto. ... Precipe por Usono, denunci la krimojn de la Ruĝaj Kmeroj ne estis ĉe la pinto de ilia tagordo en la fruaj 1980-aj jaroj. Anstataŭe, kiel en la kazo de Afganio, estis ankoraŭ foje esenca rebati tion, kio estis perceptita kiel la ekspansiismaj politikoj de la sovetianoj. Usono prioritatis sian burĝonan amikecon kun la Demokratia Respubliko Ĉinio por kontraŭstari la "malican" influon de Sovetunio en Sudorienta Azio, agante per sia klienta ŝtato, revolucia Vjetnamio. Ĉiuj landoj de ASEAN kunhavis tiun vizion. Do fariĝis esenca, kun la armea kaj financa helpo de Ĉinio, revivigi kaj disvolvi armitan reziston al la vjetnamaj trupoj, kun la resurektita KR en sia kerno. ... [Francio] estis instrumenta en devigado de la Sihanoukists kaj la Respublikanoj formi obscenan aliancon kun ĝiaj iamaj turmentantoj, la KR, sub la nomo de la Coalition Government of Democratic Kampuchea (CGDK) en 1982. Tiel farante, la internacia komunumo oficiale reintegrigis kelkajn el la plej malbonaj krimintoj de krimoj kontraŭ la homaro en la mondan diplomatian sferon...”. 
  4. (2020-03-01) “Ideologies of Khmer Rouge Family Policy: Contextualizing Sexual and Gender-Based Violence during the Cambodian Genocide”, Genocide Studies International (en) 13 (2), p. 168–189. doi:10.3138/gsi.13.2.03. Alirita 31 May 2022.. 
  5. William Shawcross, "1979 Sideshow: Kissinger, Nixon and the Destruction of Cambodia," (New York: Simon & Schuster, 1979)
  6. Cultural Survival Quarterly Magazine, September 1990, "Roots of Genocide: New Evidence on the US Bombardment of Cambodia" Arkivigite je 2019-09-18 per la retarkivo Wayback Machine
  7. Frey, Rebecca Joyce. (2009) Genocide and International Justice. Infobase Publishing, p. 266–267. ISBN 978-0-8160-7310-8.
  8. Dining with the Dear Leader. Asia Time. Arkivita el la originalo je 2007-03-28.
  9. Disertaĵo de Kiu Ŝampan angle
  10. 10,0 10,1 Kamboĝa genocido Arkivigite je 2014-12-15 per la retarkivo Wayback Machine En la retejo por la kontraŭgenocida lukto
  11. Cambodia: Holocaust and Genocide Studies. Arkivita el la originalo je 6 November 2019. Alirita 15 August 2022.
  12. Genocide in Cambodia. Arkivita el la originalo je 2 May 2023. Alirita 15 August 2022.
  13. Genocide in Cambodia. Arkivita el la originalo je 13 June 2021. Alirita 15 August 2022.
  14. . Cambodia Diary 6: Child Soldiers – Driven by Fear and Hate (2006-07-20). Arkivita el la originalo je 20 March 2018. Alirita 2018-03-28.
  15. Landsiedel, Peter, "The Killing Fields: Genocide in Cambodia" , P&E World Tour, 27 March 2017. Retrieved 17 March 2019
  16. State of the World's Refugees, 2000 Arkivigite je 2019-02-17 per la retarkivo Wayback Machine United Nations High Commissioner for Refugees, p. 92. Retrieved 21 January 2019

Por plia legado redakti

  • Tyner, James A.. (2018) The Politics of Lists: Bureaucracy and Genocide Under the Khmer Rouge (angle). Morgantown: West Virginia University Press. ISBN 978-1-946684-42-4.


Vidu ankaŭ redakti

Eksteraj ligiloj redakti