Henri Poincaré

franca matematikisto kaj fizikisto

Jules Henri POINCARÉul anrI pŭinkarE) (29-a de aprilo, 1854 - 7-a de julio, 1912), kutime nomata simple Henri POINCARÉ , estis unu el plej gravaj teoriaj sciencistoj el Francio. Li donis multajn fundamentajn kontribuaĵojn al matematiko, matematika fiziko kaj astra mekaniko. Li faris la konjekton de Poincaré, unu el plej famaj problemoj en matematiko.

Henri Poincaré
prezidanto
Henri Poincaré-2.jpg
Persona informo
Henri Poincaré
Naskonomo Jules Henri Poincaré
Naskiĝo 29-an de aprilo 1854 (1854-04-29)
en Nancio, Meurthe-et-Moselle, Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg Francio
Morto 17-an de julio 1912 (1912-07-17) (58-jara)
en Parizo, Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg Francio
Mortis pro embolio [#]
Tombo Tombejo de Montparnasse [#]
Religio ateismo [#]
Lingvoj franca [#]
Loĝloko Francio [#]
Ŝtataneco Francio [#]
Alma mater École nationale supérieure des mines de Paris • Scienca Fakultato de Parizo • Liceo Henriko Poincaré • Franca Politeknika LernejoUniversitato de Parizo [#]
Subskribo Henri Poincaré
Familio
Patro Émile-Léon Poincaré [#]
Gefratoj Aline Boutroux [#]
Edz(in)o Jeanne-Louise Poulain d'Andecy [#]
Infanoj Jeanne Poincaré • Léon Poincaré [#]
Parencoj Nicolas Poincaré • Raymond Poincaré • Lucien Poincaré [#]
Profesio
Okupo matematikisto • filozofoastronomofizikistoinĝeniero • filozofo de scienco • topologo • universitata profesoro • verkisto [#]
Laborkampo algebra geometrioanalitikogeometriotopologiomatematikomekanikofilozofio [#]
Doktoreca konsilisto Charles Hermite [#]
Verkado
Verkoj La Science et l'Hypothèse / Henri Poincaré ❦
konjekto de Poincaré ❦
grupo de Poincaré ❦
reventeoremo de Poincaré ❦
disko de Poincaré ❦
dualeco de Poincaré ❦
neegalaĵo de Poincaré ❦
bildigo de Poincaré ❦
teoremo de Poincaré-Bendixson ❦
teoremo de Poincaré-Hopf ❦
Poincaré half-plane model ❦
lemo de Poincaré ❦
metriko de Poincaré ❦
teoremo de Poincaré-Birkhoff-Witt ❦
teoremo de Poincaré-Birkhoff ❦
ekvacio de Poincaré-Lelong ❦
metodo de Poincaré-Lindstedt ❦
Poincaré plot ❦
Poincaré-reziduo ❦
serio de Poincaré ❦
Poincaré separation theorem ❦
teoremo de Poincaré-Miranda ❦
spaco de Poincaré ❦
operatoro de Poincaré-Steklov ❦
Poincaré sphere [#]
[#] Fonto: Vikidatumoj
Wikidata-logo.svg
Information icon.svg
vdr
Henri Poincaré

En sia esplorado pri la trikorpa problemo, Poincaré estis la unua persono, kiu malkovris kaosan nehazardan sistemon kaj donis la bazon de la moderna kaosa teorio. Poincaré antaŭvidis la verkon de Albert Einstein.

Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert.

VivoRedakti

Poincaré studis ekde 1873 matematikon en la École Polytechnique kaj daŭrigis siajn studojn en la elita altlernejo École des Mines sub Charles Hermite. Li laboris unue kiel min-inĝeniero kaj poste iris kiel matematikdocento al la universitato de Caen. Tamen li daŭrigis siajn aktivecojn en la mina branĉo dum sia tuta vivo. Jam du jarojn post sia doktoriĝo (1879) Poincaré en 1881 estis vokita regula profesoro (professor ordinarius) al la Sorbonne en Parizo kaj tenis tiun profesorecon ĝis sia morto en 1912.

Li estis membro kaj dumtempe gvidanto de la Bureau des Longitudes en Parizo. En tiu franca institucio por ekzakta tempo- kaj longecodeterminado li okupis sin pri la internacia sinkronigo de la tutmonda tempo kaj de ties koncernsistemo. Por tiuj taskoj ĉirkaŭ 1970 fondiĝis aparta internacia servo, kiu poste transiris al IERS, la tutmonda terrotacia servo.

Rimarkindas ankaŭ lia sinteno pri la rilatoj inter scienco kaj kredo. Laŭ li, scienco kaj kredo harmonias ĉar ili havas la saman fonton, nome la kreita racio: la kristana religio kreis kaj urĝas al scienco.[1]

Li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio en 1906.

VerkoRedakti

Inĝeniersciencoj kaj geodezioRedakti

TopologioRedakti

Tri-korpoj-problemoRedakti

Ĥaosaj orbitojRedakti

RelativecoteorioRedakti

Oni konsideras ke Poincaré preskaŭ estis la malkovranto de Speciala Relativeco: Jam en la Unua Kongreso de Matematikistoj, (Zuriko, 1897), li diris: "Absoluta spaco, absoluta tempo, eĉ Eŭklida Geometrio, ne estas kondiĉoj trudeblaj sur mekanikon; oni povas esprimi la faktojn kiuj ligas ilin surbaze de ne-Eŭklida Geometrio". En 1906 li, sendepende de Einstein atingis plurajn rezultatojn egalajn al tiuj de la Speciala Relativeco.

Li ankaŭ montris ke la transformaj ekvacioj elpensitaj far Hendrik Lorentz konsistigas grupon.

Kromaj kontribuoj al fiziko kaj matematikoRedakti

Popularsciencaj verkojRedakti

LiteraturoRedakti


Vidu ankaŭRedakti

ReferencojRedakti

  1. Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2010-10-07. Alirita 2010-10-06.

Eksteraj ligilojRedakti