Ugando

lando en centra Afriko

Ugando (Uganda), signifante Gandujo, estas lando en Centra Afriko.

Republic of Uganda
Jamhuri wa Uganda
Uganda Respubliko

Flago de Ugando

Blazono de Ugando

Detaloj Detaloj
Nacia himno: Oh Uganda, Land of Beauty
Nacia devizo: "For God and My Country"

(Angla por: Por Dio kaj Mia Lando)

Situo
Bazaj informoj
Ĉefurbo Kampalo
Oficiala(j) lingvo(j) angla, svahila
Ĉefa(j) lingvo(j) ganda, lua, njankolekiga, itesa, soga
Plej ofta(j) religio(j) kristana, islama
Areo
 % de akvo
236.040 km² km²
15,9 %
Loĝantaro 32.369.558
Loĝdenso 137.1/km² loĝ./km²
Vivolongo 52,98 jaroj
Horzono +3
Interreta domajno ug
Landokodo UG
Telefona kodo 256
Plej alta punkto Monto Ngaliema
Plej malalta punkto Blanka Nilo
Politiko
Politika sistemo demokratia respubliko
Ŝtatestro Prezidento
Yoweri Museveni
Ĉefministro Apolo Nsibambi
Sendependiĝo disde Unuiĝinta Reĝlando 9-a de oktobro 1962
Ekonomio
Valuto Uganda ŝilingo (UGX)
MEP laŭ 2009
– suma 43,22 miliardo
– pokapa 1.300
Esperanto-movado
Landa E-asocio neniu
Information icon.svg
vdr

HistorioRedakti

La Brita Protektorato Ugando estis protektorato de la Brita Imperio el 1894 al 1962. En 1893 la Imperia Brita Orientafrika Kompanio transigis sian administraciajn rajtojn de teritorio konsistanta ĉefe el Buganda Regno al la Brita Registaro. En 1894 la Uganda Protektorato estis establita, kaj la teritorio estis etendita trans la limoj de Buganda al areo kiu iel korespondas kun tiu de nuntempa Ugando.

InformoRedakti

  • Landkodo: UG.
  • E-nomo: Uganda Respubliko.
  • Nacia nomo: Republic of Uganda (en), Jamhuri wa Uganda (sw).
  • Areo: 236.090 kv.km.
  • Politika sistemo: respubliko.
  • Ŝtatestro: prezidanto Yoweri Museweni.
  • Ĉefurbo: Kampalo (774 mil), ĉefa urbo Jinja
  • Loĝantaro: 19.246 mil (1998).
  • Ŝtatlingvo: angla, svahila.
  • Kredantoj: kristanoj 65%, islamanoj 5%.
  • Eksporto: kafo, kotono, teo, tabako.
  • Pokapa MEP: 240 $.
  • Historio: sendependiĝis en 1962 de Britio. Dum la 1970-aj jaroj la landon regis milita diktatoro sub Idi Amin, kiun renversis la armeo de Tanzanio. Post tio multfoje ŝanĝiĝis civilaj kaj militaj registaroj.

Administra dividoRedakti

Ugando estas administre dividata al kvar regionoj: centra, okcidenta, orienta kaj norda. Tiuj kvar regionoj plu dividiĝas al distriktoj. Estis 56 distriktoj en 2002, post reorganizoj en 2006 estis 77, kiuj en plia administra reformo de 2010 estis pludividitaj, tiel ke rezultis 111 distriktoj kaj unu eksterdistrikta urbo, Kampalo.

PolitikoRedakti

La interna politika vivo estas relative stabila, sed ĝin influas malstabileco en najbaraj landoj, ĉefe en Demokratia Respubliko Kongo, en kies orienta parto de la lando dum jaroj daŭras batalado inter la registaraj trupoj kaj gerilanoj, ofte forme de etna purigado. Fine de 2019 nombro de rifuĝintoj en tiu regiono atingis 4,5 milionojn. Ugando gastigas pli ol 1 milionon da rifuĝintoj, inkluzive de 384 000 konganoj, el kiuj 48 000 alvenis en 2019, pro kio la registaro diris, ke gastigaj kapabloj de la lando elĉerpiĝis kaj necesas urĝa internacia helpo.

Ekstera politikoRedakti

  Ugando apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 landoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

SocioRedakti

Grava socia problemo estas korupto. En 2018 la kontraŭkorupta organizaĵo Travideblo Internacia envicigis Ugandon kiel unu el la plej koruptaj landoj en Afriko, pli ol Kenjo, Maŭritanio kaj Niĝerio. En decembro 2019 la prezidanto Yoweri Museveni gvidis marŝon kontraŭ korupto, kion liaj oponantoj konsideris hipokriteco.

Eksteraj ligilojRedakti