Malfermi la ĉefan menuon

Ruando estas lando en Centra Afriko.

Repubulika yu Rwanda
Ruanda respubliko

Detaloj

Detaloj

Detaloj Detaloj
Nacia himno: Rwanda Nziza
Nacia devizo: Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu
(unueco, laboro, patrieco)
LocationRwanda.svg
Bazaj informoj
Ĉefurbo Kigalio
Oficiala(j) lingvo(j) Ruanda lingvo, angla lingvo, franca lingvo
Ĉefa(j) lingvo(j) angla lingvo, franca lingvo, Ruanda lingvo
Plej ofta(j) religio(j) katoliko (56,5%)
protestanto (37,1%)
Areo
 % de akvo
26 338 km²
5,3 %
Loĝantaro 10 515 973
Loĝdenso 419,77 loĝ./km²
Horzono UTC+02:00
Interreta domajno .rw
Landokodo RWA
Telefona kodo +250
Plej alta punkto Mount Karisimbi
Plej malalta punkto Ruzizi
Politiko
Ŝtatestro Paul Kagame
Sendependiĝo disde Belgio 1a julio 1962
Ekonomio
Valuto ruanda franko (RWF)
Esperanto-movado
Landa E-asocio Ruanda esperantisto
Information icon.svg
vdr

GeografioRedakti

Ruando estas en la regiono de la grandaj lagoj de la Granda Rifto. Okcidente, la landlimo estas la Lago Kivuo (Kivu) kaj ĝia elfluanto Ruzizi. Oriente, la landlimo estas la rivero Kagero (AkageraKagera), kiu estas kutime taksata la unua parto de Nilo.

En la nordo estas altaj vulkanoj, pluraj superantaj 3000m. La plej alta, Karisimbi, nuntempe dormanta, atingas 4507m. Ankaŭ menciindaj estas Muhabura (4127m), malaktiva, kaj Visoke aŭ Bisoke (3711m), aktiva.

Preskaŭ la tuta lando situas inter 1000m kaj 2000m, kaj pro tio la klimato estas milda, kvankam Ruando estas tre proksima al Ekvatoro.

HistorioRedakti

Unuaj en la nuntempa Ruando ekloĝis la tvaoj (pigmeoj), kiuj nuntempe estas eta minoritato.

Ne estas plena interkonsento pri la postaj eventoj. Laŭ multaj (preskaŭ ĉiuj antaŭ ĉ. 1960), la hutuoj alvenis mallonge antaŭ la jaro 1000 kaj la tucioj en la 14-a jarcento. Laŭ iuj novaj teorioj, ambaŭ estis anoj de la sama popolo, kaj disigis iom post iom kiel kastoj kun malsamaj sociaj roloj.

En la 14-a jarcento ekestiĝis la Reĝlando Banjarŭanda (Reĝlando de Ruando), kiu oficiale daŭris ĝis 1962, kvankam fakte ĝi estis sub Germanio de 1890 al 1918 kaj poste sub Belgio. En 1962 Ruando iĝis oficiale sendependa, tamen ne plu kiel reĝlando sed kiel respubliko.


La atenco kaj la amasmortigadoRedakti

Dum la tempo de la reĝoj, la landon regis tucioj. De 1962, kiam estis deklarita sendependeco de Ruando, la ŝtatpotencon prenis hutuoj, al kio sekvis subpremo de la tucioj. De 1994 komencis interna milito kaj la Ruanda genocido.

La eksplodo de la milito en Ruando venis post kiam la 6a de aprilo de 1994 la hutuaj radikaluloj murdis la tiaman prezidenton Juvanal Habjarimana, ankaŭ hutuo, kiam tiu veturis per aviadilo. Tiaj radikaluloj intencis haltigi la pacnegocadon de tiu hutua prezidento kun la tucia gerilo, kion apogis la internacia komunumo; tiu negocado estis finonta per registaro de nacia unuiĝo kun reprezentantoj de ambaŭ etnoj. Dum la atenco mortis ankaŭ la prezidento de Burundo Cipriano Ntajamira.

Ĉirkaŭ la preciza faligo de la aviadilo okazis terurigaj radikampanjoj de Hutu Power (Hutua Povo) kiu varmigis la animojn de la kontraŭaj hutuoj kaj tucioj. Post tio la hutuoj kulpigis la tuciojn pri tiu murdo kaj komencis amasmortigadon kiu kaŭzis la mortojn de ĉirkaŭ 800.000 tutcioj kaj hutuoj dum malpli da 100 tagoj.

En 2006 francia komisiono konkludis ke la kulpulo de la atenco estis la tucio Paul Kagame, kiu estis la tiama ruanda prezidento. Tio rompigis la rilatojn inter la ruanda registaro kaj la franca ekskoloniiganta kaj senkoloniiginta lando. Ŝajne Francio armiligis la hutuojn kontraŭ la tuciojn.

En 2010 sendependa komisiono (komponita de ruandanoj kaj brutoj) fintrovis la verajn kulpulojn, inter ili la kolonelon Teoneste Bagasora, kiel estro de la operaco kaj la veran fakton ke la aviadilo estis faligita de du misiloj lanĉitaj el la militbazo de la ĉefurbo Kigali, sub kontrolo de la ruanda armeo. [1]

PolitikoRedakti

Ekstera politikoRedakti

  Ruando apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano. En novembro 2009 la lando membriĝis en Komunumo de Nacioj, kvankam Ruando neniam estis brita kolonio kaj ne havas konstitucian ligon kun Britio.[2] Antaŭ fortaj politikaj rilatoj kun Francio malpliboniĝis post kiam franca juĝisto akuzis la prezidenton Paul Kagame en la ruanda genocido. La ruanda registaro siaflanke deklaris, ke Francio subtenis la armitajn fortojn kiuj poste instigis la genocidon.[2]

EkonomioRedakti

  • Eksporto: kafo, teo, plumbo
  • Pokapa GNP: 180 $

KulturoRedakti

NotojRedakti

  1. “El detonante de un genocidio. Una comisión independiente concluye que los radicales hutus aesinaron al presidente ruandés para forzar la guerra” (Sendependa komisiono konkludas ke la hutuaj radikaluloj murdis la ruandan prezidenton por kaŭzi la militon); El País, 12a de januaro de 2010.
  2. 2,0 2,1 Ruando iĝas membro de Commonwealth of Nations esperante



Eksteraj ligilojRedakti