Mark Twain

Samuel Langhorne CLEMENS [SAM-juel LANG-orn KLE-menz] ['sæmjul 'læŋhoɹn 'klemənz], pli konata sub pseŭdonimo Mark TWAIN [mark tŭejn] ['mɒɹk 'tweɪn] (naskiĝis la 30-an de novembro 1835 en Florido, Misurio, Usono[1], mortis la 21-an de aprilo 1910 en Redding, Konektikuto) estis usona verkisto kaj humuristo. Li elstaris per siaj romanoj La Aventuroj de Tom Sawyer (1876) kaj La Aventuroj de Huckleberry Finn (1885),[2] tiu lasta ofte nomata "la Granda Usona Romano."

Mark Twain
Mark Twain (1835-1910) en 1895 fare de Napoleon Sarony
Mark Twain (1835-1910) en 1895 fare de Napoleon Sarony
Persona informo
Mark Twain
Naskonomo Samuel Langhorne Clemens
Naskiĝo 30-an de novembro 1835 (1835-11-30)
en Florida, Misurio, Flag of the United States.svg Usono
Morto 21-an de aprilo 1910 (1910-04-21) (74-jara)
en Redding, Konektikuto, 46 Star US Flag.svg Usono
Mortis pro korinfarkto [#]
Tombo Woodlawn Cemetery [#]
Religio ateismo [#]
Etno usonanoj [#]
Lingvoj angla germana [#]
Loĝloko Mark Twain House [#]
Ŝtataneco Usono [#]
Subskribo Mark Twain
Familio
Patro John Marshall Clemens [#]
Patrino Jane Lampton [#]
Gefratoj Orion Clemens [#]
Edz(in)o Olivia Langdon Clemens [#]
Infanoj Susy Clemens • Clara Clemens • Jean Clemens [#]
Profesio
Alia nomo Mark Twain • Sieur Louis de Conte [#]
Okupo ĵurnalisto • romanisto • aŭtobiografo • instruisto • humuristo • verkisto de porinfana literaturo • verkisto de vojaĝa literaturo • aŭtoro • aphorist • sciencfikcia verkisto • verkisto • prozisto • opiniĵurnalisto [#]
Aktiva dum 1864–1910 [#]
Verkado
Verkoj La Aventuroj de Huckleberry Finn ❦
La Aventuroj de Tom Sojer [#]
[#] Fonto: Vikidatumoj
Wikidata-logo.svg
Information icon.svg
vdr
Poŝtmarko pri Samuel L. Clemens, 1940
Mark Twain (1909)

Twain kreskiĝis en Hannibal, Misurio, kiu havigis la etoson por Huckleberry Finn kaj Tom Sawyer. Post metilernado ĉe presisto, li laboris kiel kompostisto kaj kontribuis per artikoloj al ĵurnalo de sia pli aĝa frato Orion Clemens. Li poste iĝis riverboata piloto ĉe la rivero Misisipo antaŭ iri okcidenten por aliĝi al Orion en Nevado. Li menciis humore sian singularan mankon de sukceso ĉe minado, turnante sin al ĵurnalismo per la ĵurnalo de Virginiurbo Territorial Enterprise.[3] En 1865, lia humora historio, "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County," estis publikigita, baze sur historio kiun li estis aŭdinta ĉe la Hotelo Angels en Angels Camp (Kalifornio), kie li estis pasigante iome da tempo kiel ministo. Tiu mallonga historio alportis al li internacian atenton, kaj estis eĉ tradukita en klasikan grekan.[4] Li estis tre populara en sia epoko pro lia sprito kaj talento por satiro, proze kaj parole, kaj estis amiko de usonaj prezidentoj, artistoj, grandaj entreprenistoj kaj membroj de la eŭropa reĝaro.

Kvankam Twain enspezis grandan kvanton da mono el siaj verkoj kaj prelegoj, li investis en adventuroj kiuj perdigis al li ankaŭ grandan kvanton da mono, ĉefe por mekanika kompostilo, kiu malsukcesis ĉar estis komplika kaj malpreciza. Pro tiuj financaj problemoj, li devis seĉi protektadon el siaj ŝulditoj tra bankroto, kaj kun la helpo de Henry Huttleston Rogers eventuale luktis kontraŭ siaj financaj problemoj. Twain elektis pagi al siaj antaŭ-bankrotaj ŝulditoj, kvankm li ne havis leĝan respondecon fari tion.

Twain estis naskiĝinta tuj post vizito de la Kometo Halley, kaj li antaŭavertis, ke li ankaŭ "foriros kun ĝi,". Li mortiĝis la tagon post la venonta reveno de la kometo. Li estis laŭdita kiel "plej granda usona humoristo de sia aĝo,"[5] kaj William Faulkner nomigis Twain "la patro de Usona literaturo."[6]

VivoRedakti

Kiel junulo li interalie laboris kiel sondisto ĉe la rivero Misisipo, kaj de tiu-labora ĵargono li prenis sian plumnomon ("mark one", "mark twain" = "marko unu", "marko du"; pri markoj sur la profundec-mezurilo). Twain mem rakontas en la Vivo ĉe Misisipo, ke la pseŭdonomon li transprenis de la maljuna kapitano I. Sellers, kiu sub tiu nomo publikigis siajn rememorojn pri la rivero kaj kiun Clemens kiel junulo ofendis per malice sarkasma artikolo. Post la morto de la kapitano li volis rehonorigi la pseŭdonomon.

VerkadoRedakti

Twain rekonatas kiel fama kaj popolkara humuristo, ĉefe pro sia serio da libroj pri fikcia rolulo Tom Sawyer. Jam klasikaĵas liaj La Aventuroj de Tom Sawyer kaj La Aventuroj de Huckleberry Finn.

Twain ekis aŭtore per humurecaj versetoj, sed finis kiel morna, preskaŭ profana kronikisto pri homaj vaneco, hipokrito kaj murdemo. Mez-vivovoje per la aventuroj de Huckleberry Finn li kombinis riĉan humuron, potencan rakontan teknikon kaj soci-kritikon kiel preskaŭ nenie trovebla aliloke en la monda literaturo.

SeksecoRedakti

Lia altiro al infaninoj kondukis lin krei en siaj lastaj jaroj klubon por knabinoj, nomata Angel Fish Club. Tiu ĉi kreaĵo estas dokumentita en lia korespondado, eldonita de John Cooley; tiun ĉi fakto estas ankaŭ pritraktata en la verko de Colley The Mississippi Quarterly. En Mark Twain and sexuality, de Alexander Jones, aperinta en 1956, ankaŭ estas diskuto pri la platona amo de la verkisto al infaninoj. Mark Twain mem skribis pri siaj periodaj revoj pri virgaj knabinoj kaj en kunlaboraĵo por gazeto li eĉ petis la nuligon de la aĝo de konsento. Alia pruvo pri lia pedofilio reflektiĝas en lia verkaĵo Averto al la etaj knabinoj, aperinta en 1865, en kiu la aŭtoro konsilas la knabinojn, ke ili kondutu bone kun la plenkreskaj viroj por ne ruinigi ilian infanecon.[7]

 
La domo kie loĝis Mark Twain dum la infaneco en Hannibal (Misurio)

Mark Twain kaj EsperantoRedakti

Kiam al tiu ĉi mondfama aŭtoro S. L. Clemens, nomata Mark Twain, skribis tradukinto de lia bonhumora rakonto, petante permeson publikigi la tradukon, estis ricevita jena angle skribita respondo: „Se mi estus pli juna je kelkaj jaroj, mi lernus tiun lingvon. Eventuale mi lernus ĝin eĉ nun, se mi estus certa, ke ĝin parolas la anĝeloj.“ (Laŭ Bohema esperantisto, 10-11/1908, p. 176 - ĉeĥlingve)

La verkoj de Mark TwainRedakti

 
Kovrilo de brita eldono de "Jankio el Konektikuto ĉe la kortego de Reĝo Arturo" el 1889.
 
Kovrilo de la unua eldono de La Aventuroj de Huckleberry Finn el 1884.
 
Kovrilo de eldono de La Aventuroj de Tom Sawyer el 1876.
  • The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County (Glorfama saltorano el la distrikto Calaveras, 1867)
  • The Innocents Abroad (Naivuloj eksterlande, 1869)
  • Roughing It (1872)
  • The Gilded Age (Orumita epoko, 1873) (kun Charles Dudley Warner)
  • The Adventures of Tom Sawyer (Aventuroj de Tom Sawyer, 1876)
  • The Prince and the Pauper (Reĝido kaj povrulo, 1882)
  • Life on the Mississippi (Vivo ĉe la Misisipo, 1883)
  • The Adventures of Huckleberry Finn (Aventuroj de Hucklebery Finn, 1884)
  • A Connecticut Yankee in King Arthur's Court (Jankio el Konektikuto ĉe la kortego de Reĝo Arturo, 1889)
  • The Man That Corrupted Hadleyburg (Viro, kiu koruptis Hadleyburg-on, 1900)
  • Extracts from Adam's Diary (eltiraĵoj el la taglibro de Adamo, 1904)
  • The Mysterious Stranger (Mistera fremdulo, postmorte 1916)

Esperantlingvaj specimenojRedakti

En Esperanto aperis ankaŭ:

  • Singardema komuniko (tr. S. Borovko, Esperantisto, No 12, decembro 1894, p. 190-192, sub Bagateloj)
  • Kvin donacoj de l' vivo (tr. Jozefo Németh, Budapest, 1911)
  • La £ 1.000.000 Banka Bileto. 1907 Trad.: Muschamp
  • Kiel mi fariĝis direktoro de agrikultura gazto, Esperanto 1916, p. 84-85
  • Sinjorino Mac Williams kaj la fulmo, Esperanto 1918, p. 100-101
  • Lojala Poŝtisto (el "Tom Sawyer eksterlande", Esperanto, 1927, n-ro 6, p. 114-115, tr. Edmond Privat)
  • Mart Twain kaj la trustoj - La Tri Muŝoj (Argentina Esperantisto, 144-145/1938)
  • La militpreĝo (tr. Karl Pov, Fonto 22, julio 1982, p. 22-24)
  • La aventuroj de Tom Sawyer (bildrakonto, Tibor Horvath, desegnis Attila Dargay, 1981)
  • La aventuroj de Huckleberry Finn (bildrakonto, Tibor Horvath, desegnis Attila Dargay, 1982)
  • La homo (tr. Maria Hristova, Paco 2/1987, bulgara eldono)
  • La aventuroj de Toĉjo Saŭjero (1999, 22 p.)
  • Mark Tven en Israellando (Israela Esperantisto, 129, junio 1998, p. 8-11, kompilis Aleks Kerbel - fragmento el la libro "Naivuloj eksterlande)
  • The celebrated jumping frog of Calaveras County (tradukis Michael Ansaldi; Liro-2003)
  • Journalism in Tennessee (tradukis Jean-Luc Tortel; Liro-2005)
  • The McWilliamses and the burglar alarm (tradukis Russ Williams; Liro-2013)

ReferencojRedakti

  1. The Mark Twain House Biography. Arkivita el la originalo je 16-a de oktobro 2006. Alirita 24-a de oktobro 2006.
  2. "Mark Twain remembered by Google with a doodle". Kontrolita 30a Novembro 2011.
  3. Thomson, David, In Nevada: The Land, The People, God, and Chance, New York: Vintage Books, 2000. ISBN 0-679-77758-X p. 35
  4. Mark Twain, The Jumping Frog: In English, Then in French, and Then Clawed Back into a Civilized Language Once More by Patient, Unremunerated Toil, ilustraciita de F. Strothman, New York and London, Harper & Brothers, Publishers, MCMIII, pp. 64–66.
  5. Obituary (New York Times). Alirita 27-a de decembro 2009.
  6. Jelliffe, Robert A.. (1956) Faulkner at Nagano. Tokyo: Kenkyusha, Ltd.
  7. Santiago, Pablo. "Personajes históricos sospechosos de pedofilia". En: Alicia en el lado oscuro. Madrido: Imagine, 2004.

Vidu ankaŭRedakti

LiteraturoRedakti

Eksteraj ligilojRedakti

Verkoj de Mark Twain
Akademiaj studoj
Vivo
Alia