Malfermi la ĉefan menuon

Indonezio

insula ŝtato en Sud-Orienta Azio

Indonezio estas insula ŝtato en Sud-Orienta Azio, kiu etendiĝas sur kelke da pli grandaj insuloj – Sumatro, Javo, Celebeso, partoj de insuloj Borneo kaj Nov-Gvineo – kaj sur centoj de pli malgrandaj insuloj (krom aliaj la "insuloj de spico" – Molukoj).

Republik Indonesia
Respubliko de Indonezio

Detaloj

Detaloj

Detaloj Detaloj
Nacia himno: Indonesia Raya
Nacia devizo: Bhinneka Tunggal Ika (en la antikva java)
en Esperanto "unueco en diverseco"
Situo
Bazaj informoj
Ĉefurbo Ĝakarto
Oficiala(j) lingvo(j) indonezia lingvo
Ĉefa(j) lingvo(j) Jambi Malay, Musi, Sula, Kimaghima language, Papuan Malay, Bangka Malay language, indonezia lingvo, Balia lingvo, java lingvo, Indonesian Bajau, Nisa, Larantuka Malay, Anasi, Dusun Witu, Tamnim Citak, Yaosakor Asmat, Aputai, Tulehu, Lola, Parai language, Imroing, Bati, Muna, Bacanese Malay, Sawi, Sasak, Ambai, kreola lingvo bazita de malaja lingvo, Moronene, Mamboru, Tunggare, Wolio, Ma'anyan, Hawu, Dhao, Ma'ya, Meax, Berik, Kangean, Tobelo, norma ĉina lingvo, Biak, Nimboran, Petjo, Ngada, Manado Malay, Tause, Wanukaka, Dusun Witu, Mor language, Manombai, Bambam, Balantak, Balaesang, Bagusa, Lamboya, Nias, Rahambuu, Aghu, Laraʼ language, Palue, Bakumpai, Kei, Ratahan, Bedoanas, Masimasi, Bentong, Benggoi, Masiwang, Matbat, Mawes, Betaf, Bipim language, Bolango, Bintauna, Mbelala language, Gorontalo, Awbono, West Damar, Sawai, Citak, Bukitan, Bobot, Munggui, Mariri, Modang, Sentani, Marau, Mer, Mlap, Momina, Banggai, Meoswar, Uab Meto, Auye, Marind, Maybrat language, Mombum, Bada language, Mingar language, Moksela, Bakati’ language, Moma, Momuna, Abui, Wandamen, Deyah language, Campalagian, Nduga, Bima, Bahau, Saweru, Sa'ban, Naka'ela, Nafri, Blagar, Siang, Batak Angkola, Bobongko, Boano language, Boano language, Nedebang, Javindo, Busoa, Osing, Bonerif, Bukat, Ambalau, Bonerate, Busami, Budong-Budong, Li'o, Buruwai, Bonggo, Banda, Bayono, Waris, Massep, Kapori, Basap, Nalca, Ulumanda’ language, Barakai, Nasal, Moraid, Moni, Burusu, Ndom, Zorop language, Enggano, Burumakok, Batuley, Morori, Mantion language, Dakka, Dabe, Dampelas, Sempan, As, Nusa Laut, Dai, North Babar, North Moluccan Malay, Alas language, Biatah language, Namla, Malayic Dayak language, Dela-Oenale, Dineor language, Batak Dairi, Dera language, Taba language, Dawera-Daweloor, Mandailing language, Ormu, Dengka, Pagu, Taliabu, Awyi, Pamona, Sumeri language, Dem, Orya, Batak Simalungun, Ansus, Baham, Onin, Dao, Bahonsuai, Okolod, Bantik, Tidore, Dobel, Tombulu, Ternate, Papuma, Papasena, Buol, Diuwe, Buli language, Doutai, Dondo, Bukar Sadong language, Tonsawang, Tondano, Tewa language, Pannei, Bungku, Col, Dusner, Duriankere, Damar Timur, Ngaju, Yawa, Simeulue, Rajong, Emplawas, Emem language, Erokwanas, Embaloh, Rampi, Buru, Pendau, Paku, Tunjung, Tontemboan, Tonsea, Punan Tubu, Punan Merah, Wawonii, Ekari, Eipo language, Waru, Portugis language, Wano, Ponosakan, Punan Merap, Puragi, Bilba, Pancana language, Paulohi, Pom, Ketengban, Nila, Panasuan, Podena, Obokuitai, Patani, Semimi, Kehu, Sahu, Saleman, Samarokena, Salas, Bolaang Mongondow language, Gamkonora, Rejang, Loncong, Geser language, Yoke, Ot Danum, Fayu, Rembong, Duano’ language, West Makian, Tolaki, Mairasi, Lemolang, Fordata, Foau, Sikule, Haruku, Nyadu’ language, Sobei, Hitu, Kambera, Dusun Malang, Roon, Segai language, Sedoa, Haji, Seget, Seit-Kaitetu, Gebe, Atohwaim, Serui-Laut, Hoti, Koneraw, Moskona, Hovongan, Konda, Seluarsa, Semandang, Sembakung language, Serili, Sawila, Selungai Murut, Lawangan, Goliath language, Gane, Galela, Mualang, Gresi, Saponi, Itik, Iwur, Hukumina, Loloda, Iresim, Duri, Aikwakai, Hupla, Iha language, Ambonese, Skou, Nipsan, Suabo, Sowanda, Sumbawa, So'a, Elseng, Berau Malay, Suwawa, Kaidipang, Kaibobo, Kaburi, Kafoa, indonezia signolingvo, Silimo, Ngalum, South Lembata, Ninggerum, Kodeoha, Ke'o, Tagal Murut, Kisar, Taikat, Kerinci, Aframa, Tefaro, Leti, Karey, Tela’a language, Karas, Termanu, Kaptiau, Pekal, Romang language, Wakasihu language, Tehit, Sause, Tofanma, Mor language (Papuan), Modole, Riung, Malimpung, Ile Ape, Sauri, Moi language, Sarudu, Talondo’ language, Kalabra, Taman language, Kaimbulawa, Tandia, Tamagario, Kaiy, Kayeli, Kulisusu, Talaud, Kais, Tajio, Isirawa, Tangko, Taworta, Kuri, Kalao, Tebi language, Riantana, Sekar, Selaru, Ribun, Retta, Te'un, Asilulu, Tabaru, Arguni, Ringgou, Sanggau, Tabla, Rongga, Saparua, Tii, Irarutu, Selayar, Kedang, Kemtuik, Keijar language, Keninjal, Kelabit, Tomini, Kelon, Kayagar, Kaur, Lubu, Kendayan, Topoiyo, Kwer, Kepo', Kauwera, Kayupulau, Kembayan, Tobati, Tomadino, Trimuris, Towei, Totoli, Anakalangu, Maba language, Kimki, Amarasi, Koba, Ampanang, Amung language, Andio, Tsaukambo language, Mekwei, Kodi, Adonara, Sajau Basap, Kamora, Lepki, Murkim, Liki, Tengger, Wejewa, Tae’ language, Kamarian, Molof, Seberuang, Kamberau, Wotu, Kombai, Hulung, Kokoda, Kofei, Kohin, Jangkang, Kirikiri, Komyandaret, Kola, Huaulu, Korowai, Kopka language, Kumbewaha, Krio Dayak language, Kui language, Manusela language, Kurudu, Aoheng, Aput language, Kosarek language, Kosare language, Mapia, Arandai, Aralle-Tabulahan, Kowiai, Anak Dalam, Korupun language, Kula, Manggarai, Lolak language, Uma, Kamaru, Nggem, Kembra, Uma’ Lasan language, Kwerba Mamberamo, Uruangnirin, Kwerba, Laha language, Kwinsu, Laiyolo, Kwesten, Airoran, Mamasa, Seko Tengah, Central Malay, Maklew, Latu, Levuka, Amberbaken, Alune, Mori Bawah, Mori Atas, Amahai, Lamatuka, Lamalera, Lamaholot, Kata Kolok, Lengilu, Vitou, Lasalimu, Lauje, Viid language, Mangole, Mander, Woria, Yarsun, Yalahatan, Yamna, Yamdena, Yahadian, Manem, Manipa, Wolani, Mamuju, Yaqay, Bunak, Yetfa, Adang, Yeretuar, Luhu, Lorang, Walak, Wambon, Liabuku, Loun, Lola, Lole, Wakde, Luang, Watubela, Western Dani, Demta, Waropen, Nakai, Ujir, Mainstream Kenyah, Wares, Wersing, Wemale, Woisika language, Maiwa language, Padoe, Woi, Waritai, Lisela, Wabo, Lewo Eleng, Wae Rana, Waigeo, Waioli, Lisabata-Nuniali, Wahau Kenyah, Alor, Western Pantar language, Liana language, Sangihe, Rasawa, Warembori, Saluan, Enrekang, Taje, Kalumpang, Yaur, Serua, Maden, Lewotobi, Yei, Yelmek, Lun Bawang, Southeast Babar, Kaera, Jofotek-Bromnya language, Batui language, Galoli language, A Nden, Abinomn, Helong, Burate, Kwerisa, Iau, Kemak, Hattam language, Karon Dori, Baropasi language, Mandar, Kaure, Burmeso, Oirata, Lingvo Ĉia-Ĉia, Ledo Kaili, Madurese, Nordĉina dialektaro, Toraja-Sa’dan language, Komering, Eritai, Duvle, Awera, Bauzi, Anus, Minankabaŭa lingvo, aĉea lingvo, Mentawai, Batak Karo, Demisa, Biritai, Batak Toba, Batavian, buĝia lingvo, Banĝara lingvo, Gaja lingvo, Iban, Makassarese language, Tetuna lingvo, Sika, Sara Bakati' language, sunda lingvo, Nage, Biga, Ende, Laura, Gorap, Coastal Konjo, Badui, Highland Konjo, Koroni, Komodo, Kao, Angguruk Yali, Taloki, Kadai, Tarangan Barat, Tawoyan, Uma' Lung, Baras, Bolongan, Bukit Malay, Besoa language, Bian Marind, Kayan Busang language, North Asmat, Asue Awyu, Kabola, Central Asmat, Casuarina Coast Asmat, Ibu, Lampung Nyo, River Kayan language, Wanggom, Wahau Kayan, Balinese Malay, Ngada Timur, Banda Malay, Q12636082, Mandobo Atas, Kur, Iha Based Pidgin, Central Awyu, Mandobo Bawah, Edera Awyu, South Awyu, Southern Tukang Besi, Kemberano, North Awyu, Lower Grand Valley Dani, Illiun, Hamap, Ngkâlmpw Kanum, Sota Kanum, Mendalam Kayan, Mid Grand Valley Dani, Makassar Malay, West Masela, Upper Grand Valley Dani, Kota Bangun Kutai Malay, Laba, Legenyem, Kawe, Smärky Kanum, Ketum, Tenggarong Kutai Malay, Teluti, Northern Nuaulu language, Edopi, Tereweng, Ninia Yali, Tugutil, Wauyai, Pass Valley Yali, Tugun, Teor, Unde Kaili, Napu, Putoh, Onin Based Pidgin, Seko Pandang language, Jair Awyu, Kompane, Kupang Malay, Lindu language, Sepa language, Kioko, East Masela, Northern Tukang Besi, Southern Nuaulu language, East Tarangan, Bädi Kanum, Northern Muyu language, Nakai, Kayan Mahakam, Hoti, Da'a Kaili, Central Masela, South Muyu language, Southern Tidung language, Lampung Api language
Plej ofta(j) religio(j) islamismo (80%), kristanismo (8%): protestantismo (5%) kaj katolikismo (3%), hinduismo (2%), budhismo (1%) kaj aliaj (9%)
Areo
 % de akvo
1.919.440 km² (la 16-a plej granda) km²
4,85% %
Loĝantaro 263 991 379
Loĝdenso 134 loĝ./km²
Horzono Indonesia Western Standard Time
Interreta domajno .id
Landokodo IDN
Telefona kodo +62
Plej alta punkto Carstensz-piramido
Plej malalta punkto Hinda Oceano
Politiko
Politika sistemo respubliko
Ŝtatestro Joko Widodo
Ĉefministro

Prezidanto Joko Widodo

Nacia tago 17-a de aŭgusto
Sendependiĝo 1945
Ekonomio
Valuto indonezia rupio (IDR)
Esperanto-movado
Landa E-asocio mankas (vidu la tekston pri Indonezia Esperanto-Societo respektive Centro de Esperanto-Studoj)
v  d  r
Information icon.svg

HistorioRedakti

Oni supozas, ke unuaj loĝantoj de indoneziaj insuloj devenis el BaratoBirmo. En la jaro 1890 estis sur Javo malkovritaj skeletkorprestaĵoj de la t.n. java homo, kies aĝo estis taksita preskaŭ al miliono da jaroj. Daŭra loĝigo de la hodiaŭa Indonezio estas datita en tempon ĉirkaŭ 3000 jaroj a.K., kiam ĉi tien venadis almigrintoj el suda Ĉinio kaj Sud-Orienta Azio. La unuaj almigrintoj el Barato venis en Indonezion komence de nia erao.

En la 7-a ĝis la 11-a jarcentoj ĉi tie dominis ŝtato Ŝriviĝajo kaj kultura influo de Barato, en la 13-a ĝis 16-a jarcentoj ŝtato Maĝapahito kaj forta islamigo. Samtempe ekde fino de la 16-a jarcento datiĝas nederlanda ekspansio, kiu rapide forŝovis portugalojn: 1621 establo de Batavio (Ĝakarto), 1641 konkero de Malako je Portugalio, pro kio Nederlando akiris en la regiono potenceman monopolon. Ĝis duono de la 18-a jarcento nederlandanoj pere de Nederlanda Orient-hinda Kompanio subpremis vicon da ribeloj kaj konkeris plimulton da teritorio de Javo (ili lasis ĉi tie nur du memstarajn sultanlandojn) kaj plimulton de pli malgrandaj insuloj, sur kiuj ili enpraktikigis monokulturojn de spico. Dum napoleonaj militoj dumtempe britoj alternis nederlandanojn (18011814). En la paso de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento nederlandanoj devis alfronti al nova vico de ribeloj, sed samtempe ili finis kolonigadon de la ceteraj insuloj (Nederlanda orienta Hindio). En la jaroj 19411945 la lando estis okupita de Japanio kaj kiam finiĝis la dua mondmilito, ĝi proklamis sendependecon. Nek unuigita nederlanda-brita interveno jam ne plu kapablis repacigi la reziston. Post longdaŭraj traktadoj (19461949, kiam krom alia en 1947 estiĝis federacio Unuiĝintaj ŝtatoj de Indonezio enkadre de Nederlanda-Indonezia Unio) fine la lando proklamis sian plenan sendependecon en la jaro 1949 kiel federacia Respubliko de unuiĝintaj ŝtatoj de Indonezio. Sed en la jaro 1950 estis akceptita dumtempa konstitucio kaj la lando unuigita en Respublikon Indonezio (plenigita per plebiscito en 1963). Kontraŭe Indonezio ne sukcesis malhelpi kreigon de Malajzio, kies teritorion ĝi pretendis (19631966 bojkoto de Unuiĝintaj Nacioj elflanke de Indonezio). En la jaro 1966 okazis provo je komunista puĉo. Ties rezulto estis likvido de pli ol 1 miliono da maldekstrane pripensantaj loĝantoj kaj destino de armea diktaturo de generalo Suharto. En la jaro 1976 estis aligita al Indonezio – post akto de proklamo de sendependeco je Portugalio – Orienta Timoro, sed plimulto da loĝantoj ne konsentas kun tiu ĉi akto.

Geografio kaj naturoRedakti

Indonezio najbaras kun Malajzio kaj Papuo-Nov-Gvineo. Indonezio, la ampleksa insularo kondukanta tra ekvatoro kaj etendiĝanta inter du oceanojHinda oceano kaj Pacifiko, logis dum jarcentoj pro sia riĉeco kaj varia naturo ĉiun de misiistoj ĝis kaperistoj. Tiu ĉi grandega insularo estas la plej granda en la mondo kaj ĝi ensumigas 17.508 insuloj (el tio pli ol 6000 enloĝatataj). Tra la tuta Indonezio, de okcidenta marbordo de Sumatro tra Javo, Balio, Nusa Tengaru kaj insuloj Bando kaj Malako, tiriĝas zono de aktivaj kaj estingiĝintaj vulkanoj ĝis marbordo de nordorienta Sulaveso. Pli ol du trionoj de la areo de la lando kovras arbaroj kaj ĝangaloj, sole 10 % de la lando estas prilaborata. Indonezio estas riĉa je varieco de faŭno kaj flaŭro. La insularo estas hejmo de elefantoj, tigroj, leopardoj kaj konataj orangutangoj. Akvajn testudojn eblas trovi en ĉirkaŭaĵo de Balio kaj la plej grandan floron de la mondo Rafleksion poste sur Sumatro. Insuloj Papuo, Javo, Kalimantano, Sulaveso kaj Sumatro havas naciajn parkojn, kiel ekz. Komodo – ŝirmanta komodan varanon. Sed la unika naturo kaj pluvpraarbaroj malaperas per kapturniĝa rapideco dank‘ al alta minado de ligno.

Klimato kaj veteroRedakti

Indonezio etendiĝas en la ĉirkaŭaĵo de ekvatoro, tial ties mezproksima temperaturo 31 °C estas la sama kiel en la tempo de sekeco (majo ĝis septembro), tiel ankaŭ en tempo de musonaj pluvoj (oktobro ĝis aprilo). La temperaturo sinkas kun supermara alteco kaj direkte al enlando.

Kulturo kaj loĝantojRedakti

En Indonezio vivas pli ol 300 originaj variaj etnoj, kiuj konservas sian propran kulturon kaj ankaŭ ili uzas sian propran lingvon. Tial la registaro realigis ofican lingvon la indonezian (Bahasa Indonesia), kies bazon kreas malajzia plenigita per lokaj lingvoj kaj dialektoj. Kutime estas uzataj apud ĝi lokaj lingvoj (la java, la sunda ktp.) Ĉefa religio estas islamo, sed en absolute alia kaj moderigita aspekto, ol kia estas konata en arabaj landoj. La turisma Balio estas denove eksplicite hinduisma. Per "tramiksado" de unuopaj etnoj kaj religioj estiĝis en Indonezio certa kodekso de konduto – "Adat", kiu influas ĉiutagan vivon de la loĝantoj. Danke al ĝi oni konservas ĉi tie tradicion de firmaj valoroj, respekto kaj estimo al centoj da dioj kaj dietoj. Inter ĉefaj tradiciaj metioj apartenas batikado de ŝtofoj per tradiciaj modeloj, tekstado de ŝtofoj kaj silko kaj produktado de arĝentaj juveloj. Konataj estas ankaŭ multaj tradiciaj marionetaj prezentadoj, inter ili la pupoteatro Vajango, kaj kolorigitaj dancprezentoj kun hipnota muziko kaj interesaj kostumoj. Indonezianoj estas kontentaj kaj feliĉaj, eĉ kiam ili devas alfronti al malfacilaĵoj kaj ili estas konataj pro sia natura gastameco kaj amika konduto.

MuzikoRedakti

 
Kronĉonga muzika grupo.

Kronĉongo estas speco de muziko el Indonezio. Ĝi normale uzas voĉon, fluton, violonon, kontrabason kaj du unikajn malgrandajn gitarojn; nome la ĉako kaj la ĉuko.

FestojRedakti

Danke al granda kvanto de diversaj etnoj en Indonezio oni povas sperti festojn dum la tuta jaro. Inter la plej konataj apartenas la soleno de Nova jaro Caka sur Balio (martoaprilo), kiam oni verŝas en marojn kaj riverojn templaj ikonoj kaj la sono de tamburoj akompanas malbonon reen en la mondon de spiritoj. En la paso de festotago Galungan dioj descendas sur Balio teren, por ke ili partoprenu la festotagojn kaj gajecon. Menciindas ankaŭ dramaj solenoj de Pasko sur insulo Larantuko, vipaj dueloj en Rutengo kaj funebraj festotagoj Torajano en la centra Sulaveso. Ĉar la plimulto de la loĝantoj estas islamanoj, la plimulto de la festotagoj estas influitaj de la luna kalendaro.

SportoRedakti

Silato (aŭ silat) estas kolektiva vorto por klaso de indiĝena luktarto el geo-kultura areo de Sudorienta Azio kiu enhavas plej el Nusantara, nome la Indonezia Arkipelago, aŭ Malaja insularo kaj la tuton de la Malaja Duoninsulo. Origine disvolviĝinta en tio kio nune estas Indonezio, Duoninsula Malajzio, suda Tajlando, kaj Singapuro, ĝi estis tradicie ankaŭ praktikita en Brunejo, Vjetnamio kaj suda Filipinoj. Estas centoj da diferencaj stiloj (aliran) kaj skoloj (perguruan) sed ili tendencas kerni ĉe frapoj, artikolukto, ĵetoj, klingohavaj armiloj, aŭ kombinoj de tiuj.

TempozonojRedakti

GMT/UTC +7 horoj (Sumatro, Javo, Okcidenta kaj Centra Kalimantano), GMT/UTC +8 horoj (Balio, sudorientaj insuloj, Suda, Orienta kaj Norda Kalimantano, Sulaveso), GMT/UTC +9 horoj (Okcidenta Nov-Gvineo kaj Molukoj).

Mezurunuoj kaj elektroRedakti

En Indonezio estas uzata metra sistemo. Elektra tensio estas 123-230 V, 50 Hz.

MonunuoRedakti

Oficiala monunuo en Indonezio estas indonezia rupio (1 IDR). Deviga interŝanĝo de valutoj ne ekzistas. Senproblema estas regule interŝanĝo de usonaj dolaroj, ceterajn mondajn monunuojn eblas interŝanĝi nur en grandaj urboj, ĉe ĉiu preta mono validas, ke estas postulataj sole novaj monbiletoj kun ŝirma strieto. Interŝanĝo de ĉekoj kun loka monunuo estas senproblema, sed kompare kun la preta mono neavantaĝa.

TrinkmonoRedakti

Trinkmono ne estas en Indonezio kutima, tamen malgranda trinkmono dum pagado estos bonvenigata. En luksaj hoteloj kaj restoracioj trinkmono estas kutime alkalkulita al la prezo (proksimume 10%). Oni uzas la trinkmonon por dungitaj ŝoforoj kaj ĉiĉeronoj, ĝentile estas lasi malgrandan mon-donacon vizitante moskeon, templonsanktejon.

EsperantoRedakti

Iuj listoj pri naciaj Esperanto-asocioj mencias, ke en Indonezio ekzistu Indonezia Esperanto-Societo respektive Centro de Esperanto-Studoj. Pri ambaŭ organizaĵoj tamen ĝis nun vikipedie mankas pli detalaj informoj. Retejo http://www.esperanto.or.id/en/

AĉetojRedakti

En grandaj urboj estas supermagazenoj, aĉetcentrejoj kaj vendejdomoj kun firme fiksitaj prezoj.

Administra dividoRedakti

  Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Administra divido de Indonezio.

Laŭ stato komence de la jaro 2013 la ŝtato administre dividiĝas en 34 partojn, inkluzive de 31 provincoj (Provinsi-Provinsi, unuope: ProvinsiPropinsi-Propinsi, unuope Propinsi), du specialaj regionoj (daerah-daerah Istimewa, unuope: daerah Istimewa) kaj la ĉefurba distrikto (daerah khusus ibukota) Ĝakarto. Dum la lastaj jaroj, iuj novaj provincoj estis disigitaj de ekzistantaj (en 2003 Okcidenta Papuo, en 2004 Okcidenta Sulaveso kaj Riau-insuloj, kaj en 2012 Norda Kalimantano). La indonezia registaro daŭre planas starigi pliajn novajn provincojn.

La plej grandaj urbojRedakti

EtnojRedakti

  • 45% java,
  • 14% sunda,
  • 7,5% madura,
  • 7,5% marborda malaja,
  • 26% aliaj

TribojRedakti

Triboj en Indonezio: danioj, jalioj, kimjaloj, korovajoj, kombajoj, kopkakaoj, asmatoj, damaloj kaj aliaj.

ReligioRedakti

Vidu ankaŭRedakti

Eksteraj ligilojRedakti